Trần Huy Liệu: Người chứng kiến thời khắc chuyển giao lịch sử

Có những khoảnh khắc chỉ diễn ra trong vài phút nhưng trở thành dấu mốc của cả một thời đại. Tháng 8 năm 1945, tại kinh thành Huế, Trần Huy Liệu là một trong những người có mặt trong phái đoàn của Chính phủ lâm thời để chứng kiến lễ thoái vị của vua Bảo Đại – một trong những sự kiện đánh dấu sự chấm dứt của chế độ quân chủ ở Việt Nam.

Trần Huy Liệu (1901–1969), quê ở Vụ Bản, Nam Định, là một nhà cách mạng, nhà báo, nhà sử học và nhà hoạt động văn hóa có nhiều đóng góp trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia các hoạt động yêu nước và từng nhiều lần bị chính quyền thực dân bắt giam.

Sau những năm tháng hoạt động cách mạng, Trần Huy Liệu tiếp tục tham gia phong trào Việt Minh và giữ nhiều trọng trách trong thời kỳ chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.

Tháng 8 năm 1945, Cách mạng Tháng Tám giành thắng lợi ở nhiều địa phương.

Tại Huế, chính quyền cách mạng được thành lập.

Chính phủ lâm thời cử một phái đoàn vào Huế để tiếp nhận sự thoái vị của vua Bảo Đại.

Trần Huy Liệu là Trưởng đoàn, cùng Nguyễn Lương Bằng và Cù Huy Cận vào Huế.

Ngày 30 tháng 8 năm 1945, tại Ngọ Môn, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị và trao ấn, kiếm – những biểu tượng của vương quyền – cho phái đoàn Chính phủ lâm thời.

Một chế độ quân chủ tồn tại hàng nghìn năm ở Việt Nam đi đến hồi kết.

Trần Huy Liệu là một trong những người trực tiếp chứng kiến khoảnh khắc lịch sử ấy.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Chính phủ và hoạt động nghiên cứu lịch sử.

Ông từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Thông tin – Tuyên truyền và sau đó dành nhiều tâm huyết cho công tác nghiên cứu lịch sử.

Trần Huy Liệu qua đời năm 1969, để lại nhiều công trình nghiên cứu có giá trị.

Trần Huy Liệu là một nhân vật đặc biệt bởi cuộc đời ông đứng ở điểm giao giữa cách mạng và lịch sử. Ông không chỉ tham gia vào những biến động của thời đại mà còn dành phần đời sau này để ghi chép, nghiên cứu và lý giải những biến động ấy. Hình ảnh ông đứng tại Ngọ Môn ngày 30 tháng 8 năm 1945 vì thế mang một ý nghĩa đặc biệt: ông vừa là người tham dự một sự kiện lịch sử, vừa là người sau này góp phần lưu giữ ký ức về lịch sử ấy. Có những người làm nên lịch sử bằng hành động, và cũng có những người tiếp tục gìn giữ lịch sử bằng những trang viết. Trần Huy Liệu đã đi qua cả hai vai trò đó. Khoảnh khắc trao ấn, kiếm tại Ngọ Môn không chỉ khép lại một triều đại mà còn mở ra một thời kỳ mới của dân tộc. Và giữa khoảnh khắc chuyển giao ấy, có một nhà cách mạng – nhà sử học đã tận mắt chứng kiến lịch sử bước sang một trang khác.