Trần Khắc Mạnh Tài

CỤ NGUYỄN THỊ THÂM – NGƯỜI GIẤU BỘ ĐỘI TRONG LÒ GẠCH Ở THANH HÓA (1943–1945)

Những năm 1943–1945, phong trào Việt Minh phát triển mạnh tại Thanh Hóa, nhưng cũng là thời kỳ thực dân Pháp và tay sai siết chặt lùng bắt, khiến các cơ sở cách mạng liên tục bị đe dọa. Ở xã Đông Tiến, huyện Đông Sơn, có một người phụ nữ bình dị tên Nguyễn Thị Thâm – người đã bí mật nuôi giấu nhiều cán bộ trong chính lò gạch sau nhà mình.

Cụ Thâm sống bằng nghề làm gạch thủ công. Lò gạch của cụ nằm sát bờ ruộng, ít người qua lại, vì vậy trở thành vị trí thuận lợi để che mắt mật thám. Từ năm 1943, khi phong trào Việt Minh tìm chỗ trú ẩn an toàn, cụ đã tự nguyện dành một góc lò, nơi chất củi và đất nung, để làm hầm bí mật. Cụ che miệng hầm bằng tấm vách gỗ mỏng, phủ rơm rạ bên ngoài nên không ai nghĩ đó là nơi trú ẩn.

Năm 1944, khi một cán bộ Việt Minh bị thương nặng phải rút khỏi vùng hoạt động, cụ Thâm đã đón người cán bộ ấy về, giấu trong hầm ba tuần liền. Ban ngày cụ làm gạch như bình thường, ban đêm cụ lén đốt bếp nấu cháo mang xuống hầm. Mỗi lần mật thám đi qua kiểm tra, cụ đều giả vờ ho to hoặc cầm dao chẻ củi để át tiếng động trong hầm.

Có thời điểm, cụ phải nuôi cùng lúc ba cán bộ. Để tránh bị nghi ngờ vì nấu nhiều cơm, cụ chia nhỏ bữa ăn trong ngày và luôn nói với hàng xóm rằng nhà cụ “ăn khỏe vì đang mùa làm gạch.” Sự tỉ mỉ của cụ khiến mạng lưới Việt Minh trong vùng được bảo toàn, tiếp tục hoạt động trong giai đoạn chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.

Sau Cách mạng Tháng Tám, cán bộ quay lại tìm cụ để báo tin vui. Cụ chỉ cười hiền: “Tao làm vì nước chứ có mong gì được biết đến.” Cụ mất năm 1982, thọ 82 tuổi. Người dân địa phương vẫn truyền câu nói của cụ:
“Giấu cán bộ không phải vì gan, mà vì tin cách mạng.”