Trần Khánh Dư — từ người đốt than thành anh hùng Vân Đồn

Trần Khánh Dư là con của Thượng tướng Trần Phó Duyệt, dòng dõi Trần Thủ Độ. Nhờ có công đánh giặc Nguyên trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất (1258), ông được vua Trần nhận làm con nuôi — gọi là 'Thiên tử nghĩa nam' — và phong tước Nhân Huệ vương, giữ chức Phiêu kỵ Đại tướng quân. Cuộc đời ông đầy thăng trầm: vì tư thông với công chúa Thiên Thụy mà ông bị kết án đánh đòn, cách hết chức tước, tịch thu gia sản, phải về quê ở Chí Linh đốt than, chèo đò kiếm sống. Năm 1282, tại hội nghị Bình Than bàn kế chống giặc, vua Trần Nhân Tông tình cờ gặp lại ông trong bộ dạng người lái đò chở than, thương tài nên phục chức, phong làm Phó đô tướng quân trấn giữ vùng biển Vân Đồn. Trong cuộc kháng chiến lần thứ ba (1287–1288), ông lập chiến công hiển hách: đón đánh đoàn thuyền lương của tướng Trương Văn Hổ ở Vân Đồn, đánh chìm hàng trăm thuyền, cắt đứt nguồn tiếp tế của quân Nguyên, góp phần quyết định vào đại thắng Bạch Đằng. Ông còn là người viết lời tựa cho bộ binh thư 'Vạn Kiếp tông bí truyền thư' của Trần Quốc Tuấn, đồng thời giỏi kinh doanh, khai hoang lập ấp, thọ gần trăm tuổi. Dù bị sử cũ phê là tham lam, thô bỉ, tài năng quân sự của ông vẫn được hậu thế công nhận.