TRẦN LÊ ĐÔNG – NGỌN LỬA GIỮA BIỂN KHƠI

TRẦN LÊ ĐÔNG – NGỌN LỬA GIỮA BIỂN KHƠI

Tôi từng nghĩ rằng những câu chuyện “hoa lửa” chỉ thuộc về những người đã đi qua chiến tranh, những người từng cầm súng, hành quân giữa bom đạn và gửi lại tuổi trẻ nơi chiến trường. Nhưng khi tìm hiểu về Tiến sĩ khoa học, Anh hùng Lao động Trần Lê Đông, tôi nhận ra rằng có những ngọn lửa khác cũng được thắp lên trong những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó – ngọn lửa của trí tuệ, của khát vọng cống hiến và của những con người dám đi đến những nơi khó khăn nhất để tìm cách làm giàu cho Tổ quốc.

Trần Lê Đông sinh năm 1949 tại làng Trung Lễ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh – một vùng quê giàu truyền thống hiếu học. Từ một chàng trai của miền quê nghèo, ông đã nỗ lực học tập và theo đuổi ngành địa chất dầu khí tại Liên Xô. Sau khi hoàn thành chương trình đào tạo, ông trở về Việt Nam và bắt đầu gắn bó với ngành dầu khí – một lĩnh vực còn rất mới mẻ nhưng được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng của đất nước.

Tôi hình dung những ngày đầu ấy hẳn không dễ dàng.

Đất nước vừa trải qua chiến tranh, nền kinh tế còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất và điều kiện nghiên cứu còn hạn chế. Trong khi đó, dầu khí lại nằm sâu dưới lòng đất và ngoài biển khơi – một thế giới mà con người không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Muốn tìm được dầu, các nhà khoa học phải dựa vào kiến thức, máy móc, những phép tính và cả sự kiên trì.

Trần Lê Đông đã lựa chọn con đường ấy.

Năm 1987, ông chuyển về làm việc tại Xí nghiệp Khai thác thuộc Liên doanh Việt – Nga Vietsovpetro với cương vị Phó Giám đốc kiêm Chánh Địa chất. Chính tại đây, ông có điều kiện gắn nghiên cứu khoa học với thực tiễn khai thác dầu khí ngoài biển. Ông cùng tập thể người lao động làm việc ngày đêm để khai thác những tấn dầu đầu tiên từ tầng móng mỏ Bạch Hổ.

Có lẽ với một người làm khoa học, “chiến trường” của họ không phải là nơi có tiếng súng.

Đó có thể là một phòng nghiên cứu.

Một giàn khoan giữa biển.

Một bản đồ địa chất với những đường nét khó hiểu.

Hay một bài toán mà chưa ai tìm ra lời giải.

Nhưng sự quyết tâm thì không khác nhau.

Muốn tìm được dầu trong lòng đất, những người kỹ sư và nhà khoa học phải chấp nhận hàng ngày đối diện với những câu hỏi chưa có lời giải. Nếu một mũi khoan thất bại, họ phải nghiên cứu lại. Nếu một dự đoán không chính xác, họ phải tìm nguyên nhân. Và nếu thiên nhiên đặt ra một thử thách mới, họ lại phải tìm cách vượt qua.

Trần Lê Đông không chỉ nghiên cứu mà còn luôn mong muốn đưa khoa học vào thực tế. Sau nhiều năm công tác, ông đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng tại Viện NIPI của Vietsovpetro, rồi trở thành Tổng Giám đốc Xí nghiệp Liên doanh Việt – Nga Vietsovpetro.

Nhưng dấu ấn lớn của ông nằm ở một bài toán đặc biệt khó: tầng chứa dầu trong móng đá granit của mỏ Bạch Hổ.

Việc phát hiện dầu trong tầng móng đã mở ra một hướng đi mới cho hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí ở thềm lục địa Việt Nam. Sau đó, việc tìm ra phương pháp khai thác hiệu quả nguồn dầu này tiếp tục là một thử thách lớn đối với các nhà khoa học và kỹ sư. Những thành quả ấy không chỉ có ý nghĩa đối với một mỏ dầu mà còn tạo ra giá trị lớn cho ngành dầu khí Việt Nam.

Tôi đặc biệt ấn tượng với hình ảnh những con người làm việc giữa biển khơi.

Khác với những người lính năm xưa phải đối mặt với bom đạn, họ phải đối mặt với sóng gió, với những giàn khoan giữa biển và với những bài toán kỹ thuật vô cùng phức tạp. Có những ngày biển lặng, nhưng cũng có những lúc thiên nhiên trở nên dữ dội.

Có lần, trước một cơn bão lớn được dự báo có khả năng ảnh hưởng đến vùng mỏ, vấn đề an toàn của các giàn khoan trở thành thử thách đặc biệt. Trần Lê Đông đã phải đưa ra quyết định khó khăn với trách nhiệm rất lớn trên vai. Theo các tư liệu hồi tưởng về ông, ông quyết định tiếp tục vận hành trong điều kiện được đánh giá là an toàn và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Sau đó, các mỏ vẫn vận hành an toàn trong cơn bão.

Khoảnh khắc ấy khiến tôi nghĩ rằng một người lãnh đạo không chỉ cần kiến thức.

Họ còn cần bản lĩnh.

Bởi có những quyết định không thể chỉ dựa vào sự thuận tiện. Người đứng đầu phải biết cân nhắc giữa rủi ro, trách nhiệm và lợi ích chung, rồi dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Đó cũng chính là một phần “ngọn lửa” trong con người Trần Lê Đông.

Không phải ngọn lửa của chiến tranh.

Mà là ngọn lửa của khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam chinh phục những thử thách mới.

Trong hơn tám năm chủ trì công tác nghiên cứu khoa học tại Viện NIPI, ông đã cùng đồng nghiệp thúc đẩy nhiều nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn địa chất dầu khí biển. Những đóng góp ấy góp phần tạo nên những bước tiến quan trọng cho ngành dầu khí Việt Nam. Ông sau đó được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Ngồi đọc về cuộc đời ông, tôi chợt nhận ra rằng mỗi thế hệ đều có một “chiến trường” riêng.

Thế hệ của Tô Vĩnh Diện có chiến trường Điện Biên Phủ.

Thế hệ của Tạ Quốc Luật có những ngày tháng chiến đấu để giành độc lập.

Còn thế hệ của Trần Lê Đông phải góp sức xây dựng đất nước sau chiến tranh, khi nhiệm vụ không còn là đánh giặc mà là đưa đất nước tiến lên bằng khoa học, kỹ thuật và lao động.

Nếu những người lính năm xưa dùng tuổi trẻ để bảo vệ từng tấc đất, thì những người như Trần Lê Đông lại dùng trí tuệ để tìm kiếm và khai thác những nguồn tài nguyên phục vụ công cuộc xây dựng đất nước.

Hai con đường khác nhau.

Nhưng cùng chung một điểm đến: cống hiến cho Tổ quốc.

Trần Lê Đông qua đời ngày 7 tháng 10 năm 2021 sau một thời gian chống chọi với bệnh tật. Ông ra đi, nhưng những công trình nghiên cứu, những năm tháng gắn bó với biển khơi và những đóng góp cho ngành dầu khí vẫn còn ở lại.

Tôi khép lại câu chuyện về ông và nghĩ đến hình ảnh một ngọn đèn giữa biển đêm.

Xung quanh là biển cả rộng lớn.

Phía trước là bóng tối.

Nhưng ánh sáng vẫn được giữ lại.

Có lẽ cuộc đời của Trần Lê Đông cũng giống như vậy. Ông đã dành phần lớn cuộc đời mình để đi tìm ánh sáng trong những điều mà người khác chưa nhìn thấy – tìm dầu dưới lòng đất, tìm lời giải trong khoa học và tìm những hướng đi mới cho ngành dầu khí nước nhà.

Nếu thời chiến có những người thắp lên ngọn lửa bằng lòng dũng cảm, thì thời bình cũng cần những con người giữ lửa bằng trí tuệ và trách nhiệm.

Trần Lê Đông là một người như thế.

Một người con của miền quê Trung Lễ đã đi từ làng quê nghèo đến những giàn khoan giữa biển khơi.

Một nhà khoa học đã dành cả cuộc đời để biến tri thức thành giá trị cho đất nước.

Và một ngọn lửa – không phải ngọn lửa của bom đạn, mà là ngọn lửa của khát vọng cống hiến – đã cháy trong ông cho đến những năm tháng cuối cùng.

Ngọn lửa ấy đã đi qua một đời người, nhưng những gì nó soi sáng vẫn còn ở lại với đất nước.