Trần Lê Đông – người góp sức giải mã “kỳ quan đá móng” Bạch Hổ

Trong hành trình xây dựng và phát triển đất nước thời kỳ đổi mới, ngành dầu khí Việt Nam có một vị trí đặc biệt. Đằng sau những giàn khoan ngoài khơi và những dòng dầu từ lòng biển là công sức của nhiều thế hệ kỹ sư, công nhân, nhà khoa học. Tiến sĩ khoa học, Anh hùng Lao động Trần Lê Đông là một trong những người tiêu biểu của thế hệ ấy.

Trần Lê Đông sinh năm 1949, quê tại xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông tốt nghiệp kỹ sư địa chất dầu khí năm 1973 và nhận học vị tiến sĩ chuyên ngành địa chất dầu khí năm 1978 tại Trường Đại học Dầu hóa Bacu, Azerbaijan. Trở về nước, ông gắn bó với công tác nghiên cứu, tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí trên thềm lục địa phía Nam.

Trong sự nghiệp của mình, Trần Lê Đông có nhiều năm làm việc tại Liên doanh Việt – Nga Vietsovpetro, đơn vị đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành ngành công nghiệp dầu khí biển Việt Nam. Giai đoạn 2003–2009, ông giữ chức Tổng Giám đốc Vietsovpetro.

Một trong những dấu ấn nổi bật gắn với tên tuổi Trần Lê Đông là mỏ Bạch Hổ. Ngày 6/9/1988, dòng dầu đầu tiên từ tầng đá granit nứt nẻ tại giếng BH-1 phun lên, mở ra bước ngoặt cho Vietsovpetro và ngành dầu khí Việt Nam. Việc tìm thấy dầu trong tầng đá móng granit nứt nẻ là một thành công khoa học và công nghệ quan trọng, bởi đây là đối tượng khai thác phức tạp.

Dầu trong đá móng không nằm trong các lớp đá có lỗ rỗng thông thường. Để khai thác hiệu quả, các chuyên gia phải nghiên cứu cấu trúc địa chất, hệ thống nứt nẻ, áp suất vỉa và phương án duy trì dòng chảy trong lòng đất. Bài toán không chỉ là tìm được dầu, mà còn là làm thế nào để thu hồi dầu lâu dài, an toàn và hiệu quả.

Dưới sự chủ trì của các chuyên gia, trong đó có Trần Lê Đông, Vietsovpetro đã nghiên cứu và triển khai giải pháp bơm ép nước biển đã xử lý vào vỉa dầu nhằm duy trì áp suất. Nước biển được xử lý kỹ trước khi bơm xuống vỉa: lọc cặn ở kích thước khoảng 1–2 micron, khử vi sinh vật, khử oxy và khử muối. Giải pháp này góp phần giúp hệ số thu hồi dầu ở tầng móng Bạch Hổ đạt khoảng 40–45%, trong khi nhiều mỏ đá móng tương tự trên thế giới chỉ đạt khoảng 15–20%.

Giải pháp bảo tồn áp suất vỉa bằng bơm ép nước được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng độc quyền sáng chế số 5275 ngày 7/11/2005. Năm 2012, công trình này là một trong những nội dung được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ.

Không chỉ là nhà quản lý, Trần Lê Đông còn là một nhà khoa học. Ông chủ biên nhiều đề tài nghiên cứu về cấu trúc địa chất và tiềm năng dầu khí, là tác giả hoặc đồng tác giả của 4 sách chuyên ngành và hơn 100 bài báo khoa học trong lĩnh vực địa chất, thăm dò và khai thác dầu khí.

Những đóng góp của Trần Lê Đông được Nhà nước ghi nhận. Năm 2009, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Đây là sự ghi nhận đối với thành tích lao động sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm và những đóng góp của ông cho ngành dầu khí Việt Nam.

Câu chuyện của Trần Lê Đông cho thấy lịch sử không chỉ được làm nên trong chiến hào hay trên chiến trường. Trong thời bình, những người lao động trí óc và lao động kỹ thuật cũng góp phần tạo nên sức mạnh đất nước bằng tri thức, sự kiên trì và tinh thần đổi mới.

Từ một kỹ sư địa chất dầu khí đến người lãnh đạo đơn vị khai thác dầu khí lớn, Trần Lê Đông đã dành phần lớn cuộc đời cho biển, cho những tầng đá sâu và cho khát vọng làm chủ công nghệ của người Việt Nam. Tấm gương của ông nhắc thế hệ trẻ hôm nay rằng học tập nghiêm túc, nghiên cứu khoa học và lao động sáng tạo chính là những cách thiết thực để đóng góp cho quê hương, đất nước.