TRẦN NGHỆ TÔNG: VỊ VUA THỨ 8 CỦA TRIỀU ĐẠI NHÀ TRẦN

Trong chiều dài lịch sử phong kiến Việt Nam, Hoàng đế Trần Nghệ Tông (1321 – 1394) – tên thật là Trần Phủ – đứng ở một vị trí đầy phức tạp và bi kịch. Ông là người có công khôi phục lại ngôi báu cho dòng họ Trần sau biến cố Dương Nhật Lệ, nhưng cũng chính là người vô tình đặt những viên gạch cuối cùng cho sự sụp đổ của một vương triều từng ba lần đánh thắng quân Nguyên - Mông.

Năm 1369, sau khi vua Trần Dụ Tông qua đời không có con nối dõi, Dương Nhật Lệ – một người không mang dòng máu họ Trần – được đưa lên ngôi. Nhật Lệ nhanh chóng bộc lộ âm mưu đổi họ, tàn sát nhiều hoàng thân quốc thích, đẩy triều đình Thăng Long vào cảnh hỗn loạn. Đứng trước nguy cơ vong quốc, tháng 11 năm 1370, Trần Phủ cùng các vương tôn khởi binh lật đổ Dương Nhật Lệ. Ông lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Thiệu Khánh, chính thức khôi phục lại quyền lực cho nhà Trần. Chỉ sau hai năm ở ngôi để ổn định triều chính, năm 1372, ông nhường ngôi cho em trai là Trần Duệ Tông và lùi về làm Thái thượng hoàng.

Thế nhưng, thời kỳ làm Thái thượng hoàng kéo dài hơn 20 năm của Trần Nghệ Tông lại trùng hợp với giai đoạn đen tối nhất của quốc gia. Năm 1377, vua Trần Duệ Tông tử trận trong chiến dịch đánh Chiêm Thành. Dưới sự lãnh đạo của vua Chế Bồng Nga, quân Chiêm Thành liên tục tràn lên phía Bắc, nhiều lần chiếm đóng và đốt phá kinh thành Thăng Long. Trần Nghệ Tông cùng triều đình phải nhiều lần di tản, tháo chạy khỏi kinh thành. Sự uy hiếp từ bên ngoài kéo dài hơn một thập kỷ đã làm kiệt quệ tài chính và quân sự của đất nước, đồng thời bộc lộ sự yếu kém, thiếu quyết đoán của Thượng hoàng trong việc điều hành binh binh.

Sau khi Chế Bồng Nga bị tử trận năm 1390, nguy cơ quân sự từ Chiêm Thành chấm dứt, nhưng khủng hoảng nội bộ triều Trần lại bùng phát dữ dội. Trong bối cảnh đó, Trần Nghệ Tông lại đặt trọn niềm tin vào Hồ Quý Ly – một nhân vật ngoại thích có tài năng nhưng đầy dã tâm. Do quá tin dùng Hồ Quý Ly, Thượng hoàng Nghệ Tông đã nhắm mắt trước những hành vi thao túng quyền lực và trực tiếp phê chuẩn việc tàn sát nhiều trung thần, tôn thất nhà Trần can gián. Bi kịch đỉnh điểm là việc ông nghe lời Hồ Quý Ly, bức tử chính con ruột của mình là vua Trần Phế Đế (Trần Hiện) vào năm 1388. Năm 1394, Trần Nghệ Tông qua đời ở tuổi 74. Sự ra đi của ông đã dọn sạch rào cản cuối cùng đối với Hồ Quý Ly. Chỉ 6 năm sau (năm 1400), Hồ Quý Ly chính thức phế bỏ nhà Trần, lập ra nhà Hồ. Cuộc đời Trần Nghệ Tông trở thành một bài học lịch sử đắt giá về sự nhu nhược, sai lầm trong việc dùng người và hậu quả của việc đánh mất cảnh giác chính trị ở đỉnh cao quyền lực.