Trần Nhân Tông (1258–1308) là vị vua thứ ba của triều Trần, nổi tiếng với vai trò lãnh đạo Đại Việt chiến thắng quân Nguyên – Mông. Cuộc đời ông gắn với một thời kỳ “hoa lửa” – thời chiến tranh khốc liệt nhưng cũng đầy hào khí dân tộc.

Năm 1278, khi đất nước còn nhiều biến động, Trần Khâm lên ngôi, lấy hiệu là Trần Nhân Tông. Lúc đó, đế quốc Nguyên – Mông đang hùng mạnh, liên tục mở rộng lãnh thổ và nhiều lần nhòm ngó Đại Việt. Năm 1285, quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tràn xuống xâm lược Đại Việt lần thứ hai. Thế giặc mạnh, triều đình phải tạm rút lui để bảo toàn lực lượng.

Trong những ngày gian khó ấy, vua Trần Nhân Tông cùng cha là Trần Thánh Tông và các tướng lĩnh như Trần Hưng Đạo đã bàn kế đánh giặc. Tinh thần “sát Thát” lan khắp đất nước.

Những trận đánh lớn như Trận Hàm Tử và Trận Chương Dương đã làm quân Nguyên thất bại nặng nề. Cuối cùng, chúng phải tháo chạy khỏi Đại Việt. Ba năm sau, năm 1288, quân Nguyên lại kéo sang xâm lược lần thứ ba. Trần Nhân Tông cùng triều đình tiếp tục lãnh đạo kháng chiến.

Đỉnh cao của cuộc chiến là Trận Bạch Đằng, nơi quân Đại Việt dùng bãi cọc trên sông để tiêu diệt đoàn thuyền của giặc. Chiến thắng này đã chấm dứt hoàn toàn tham vọng xâm lược của đế quốc Nguyên đối với Đại Việt.

Sau khi đất nước yên bình, năm 1293 Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con. Sau đó ông lên núi Yên Tử tu hành, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm, trở thành vị vua – thiền sư nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam.