Trận Núi Thành năm 1965 – Cuộc đụng độ đầu tiên giữa Quân Giải phóng và quân Mỹ tại Quảng Nam

Núi Thành – vị trí quan trọng phía Nam Đà Nẵng

Núi Thành nằm ở phía Nam tỉnh Quảng Nam, gần Chu Lai – nơi quân Mỹ đang xây dựng một căn cứ quân sự và sân bay lớn. Sau khi đổ bộ vào Đà Nẵng tháng 3 năm 1965, Thủy quân lục chiến Mỹ tiếp tục mở rộng phạm vi hoạt động về phía Nam nhằm bảo vệ các căn cứ quân sự và những tuyến giao thông quan trọng.

Khu vực Núi Thành có địa hình gồm đồng bằng, làng mạc, đồi thấp và những khu vực rừng xen kẽ. Đối với quân Mỹ, việc kiểm soát khu vực này giúp bảo vệ căn cứ Chu Lai. Đối với lực lượng cách mạng, Núi Thành lại nằm trong một địa bàn hoạt động quan trọng của Quảng Nam, nơi lực lượng địa phương và chủ lực có khả năng tổ chức các trận tập kích vào những vị trí quân sự của đối phương.

Trong hệ thống phòng thủ quanh Chu Lai, chốt Núi Thành là một vị trí có ý nghĩa nhất định. Lực lượng Mỹ tại đây được tổ chức phòng thủ với hệ thống công sự, hàng rào và hỏa lực hỗ trợ.

Lực lượng Quân Giải phóng chuẩn bị trận đánh

Sau khi quân Mỹ xuất hiện tại Quảng Nam với quy mô ngày càng lớn, lực lượng cách mạng chủ trương tìm cách đánh những đơn vị Mỹ để kiểm nghiệm khả năng chiến đấu của mình trước một đối thủ có ưu thế vượt trội về trang bị và hỏa lực.

Lực lượng được giao nhiệm vụ tiến công Núi Thành là Đại đội 2, Tiểu đoàn 70, thuộc lực lượng vũ trang Quảng Nam. Trận đánh được chuẩn bị khá kỹ, từ việc nghiên cứu địa hình, nắm tình hình phòng thủ cho đến xây dựng phương án tiếp cận mục tiêu.

Mục tiêu được lựa chọn là một chốt của lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ tại Núi Thành. Kế hoạch chủ yếu dựa vào yếu tố bất ngờ, bí mật tiếp cận và đánh nhanh vào hệ thống phòng thủ trước khi đối phương có thể tổ chức phản ứng. Đây là một cách đánh phù hợp với điều kiện của lực lượng cách mạng khi phải đối đầu với một đối thủ có ưu thế rất lớn về hỏa lực.

Trận đánh trong đêm

Đêm 25 rạng sáng 26 tháng 5 năm 1965, lực lượng Quân Giải phóng bắt đầu tiến về khu vực Núi Thành.

Các chiến sĩ di chuyển trong đêm, tận dụng địa hình và những khoảng tối để tiếp cận hàng rào phòng thủ. Mục tiêu quan trọng nhất là giữ được yếu tố bất ngờ, bởi nếu bị phát hiện quá sớm, lực lượng tiến công sẽ phải đối mặt với hỏa lực mạnh của quân Mỹ.

Khoảng rạng sáng ngày 26 tháng 5, trận đánh bắt đầu.

Lực lượng Quân Giải phóng đồng loạt tiến công vào các vị trí phòng thủ của quân Mỹ. Các trận địa hỏa lực được sử dụng để chế áp những vị trí quan trọng, trong khi bộ binh nhanh chóng phá hàng rào và tiến vào bên trong.

Quân Mỹ chống trả quyết liệt. Tuy nhiên, do bị bất ngờ và cuộc tiến công diễn ra trong thời gian ngắn, hệ thống phòng thủ của chốt nhanh chóng bị xuyên thủng.

Cuộc chiến diễn ra trong thời gian ngắn

Khác với những trận đánh kéo dài nhiều ngày, trận Núi Thành diễn ra trong khoảng thời gian tương đối ngắn. Lực lượng Quân Giải phóng tập trung đánh mạnh vào các vị trí chủ chốt, sau đó nhanh chóng rút khỏi khu vực trước khi quân Mỹ có thể tập trung lực lượng lớn để phản công.

Đây là một điểm rất quan trọng trong cách tổ chức trận đánh. Lực lượng cách mạng không tìm cách giữ chốt sau khi chiếm được mà chủ yếu nhằm tiêu diệt lực lượng đối phương và thu vũ khí, sau đó rút về khu vực an toàn.

Theo các tài liệu của phía Việt Nam, trận đánh đã gây tổn thất lớn cho lực lượng Mỹ và thu được nhiều vũ khí, trong đó có súng bộ binh và các trang bị quân sự khác. Phía Mỹ cũng ghi nhận cuộc tấn công vào vị trí của họ tại Núi Thành và tổn thất trong trận đánh.

Số liệu thương vong giữa các nguồn có sự khác biệt, đặc biệt do cách thống kê của mỗi bên trong điều kiện chiến tranh. Tuy nhiên, ý nghĩa của trận đánh không chỉ nằm ở con số thương vong mà còn ở việc lực lượng Quân Giải phóng đã chủ động lựa chọn một mục tiêu của quân Mỹ và tổ chức một trận tập kích thành công.

Vì sao Núi Thành quan trọng?

Trận Núi Thành diễn ra chỉ khoảng hai tháng sau khi Mỹ đưa lực lượng chiến đấu vào miền Nam. Đây là thời điểm quân Mỹ vẫn đang trong quá trình xây dựng hệ thống căn cứ và triển khai lực lượng.

Việc một đơn vị Quân Giải phóng có thể bí mật tiếp cận và tiến công một vị trí của Thủy quân lục chiến Mỹ mang ý nghĩa lớn về mặt tâm lý và quân sự.

Đối với phía Việt Nam, trận đánh được xem là minh chứng cho khả năng đánh quân Mỹ của lực lượng cách mạng. Nó cũng tạo động lực cho phong trào thi đua tìm cách tiêu diệt lực lượng Mỹ trên chiến trường.

Sau Núi Thành, khẩu hiệu “tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt” được nhắc đến rộng rãi trong tuyên truyền và hoạt động chiến đấu của lực lượng cách mạng tại Khu 5.

Núi Thành và chiến thuật đánh gần

Một trong những yếu tố giúp lực lượng Quân Giải phóng có thể đối đầu với quân Mỹ là việc lựa chọn phương thức chiến đấu phù hợp.

Quân Mỹ có ưu thế rất lớn về pháo binh, không quân, trực thăng và các phương tiện cơ giới. Nếu chiến đấu trong một trận địa rộng và kéo dài, lực lượng cách mạng sẽ gặp nhiều bất lợi.

Vì vậy, tại Núi Thành, lực lượng tiến công tận dụng yếu tố bất ngờ, áp sát mục tiêu và chiến đấu ở cự ly gần. Khi hai bên ở gần nhau, khả năng sử dụng hỏa lực đường không và pháo binh của quân Mỹ bị hạn chế hơn vì nguy cơ gây thương vong cho chính lực lượng của mình. Đây cũng là một phương thức mà lực lượng cách mạng tiếp tục sử dụng trong nhiều trận đánh sau này.

Núi Thành trong bối cảnh chiến trường Khu 5

Trận Núi Thành không diễn ra đơn độc. Nó nằm trong một chuỗi những trận đánh lớn diễn ra tại Khu 5 trong năm 1965.

Trước đó, Ba Gia ở Quảng Ngãi đã gây tổn thất lớn cho lực lượng quân đội Việt Nam Cộng hòa. Chỉ vài tháng sau Núi Thành, quân Mỹ mở Chiến dịch Starlite, dẫn đến trận Vạn Tường tại Quảng Ngãi.

Như vậy, chỉ trong vài tháng, khu vực miền Trung đã chứng kiến sự thay đổi rất nhanh của chiến tranh. Từ những cuộc đối đầu chủ yếu giữa lực lượng cách mạng và quân đội Việt Nam Cộng hòa, chiến trường bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trận đánh trực tiếp giữa Quân Giải phóng và quân Mỹ. Núi Thành chính là một trong những trận đánh sớm nhất của quá trình chuyển đổi đó.

Phản ứng của quân Mỹ

Sau trận đánh, quân Mỹ tăng cường các hoạt động bảo vệ căn cứ và tuần tra tại khu vực Chu Lai – Núi Thành.

Việc một vị trí phòng thủ bị tấn công trong đêm cho thấy các căn cứ của Mỹ vẫn có thể bị lực lượng cách mạng tiếp cận và tập kích, ngay cả khi được bảo vệ bằng hệ thống hàng rào, công sự và lực lượng canh gác.

Điều này buộc quân Mỹ phải chú trọng hơn đến việc xây dựng tuyến phòng thủ, tổ chức tuần tra và sử dụng các phương tiện trinh sát để phát hiện hoạt động của lực lượng đối phương.

Trong những tháng tiếp theo, Mỹ ngày càng mở rộng các cuộc hành quân tìm kiếm và tiêu diệt tại miền Trung. Những trận đánh như Vạn Tường và sau đó là Ia Drang cho thấy quy mô của cuộc chiến đã nhanh chóng tăng lên.

Ý nghĩa của trận Núi Thành

Trận Núi Thành có thể được nhìn nhận từ nhiều góc độ. Về quân sự, đây là một trận tập kích có quy mô không lớn nhưng được tổ chức chặt chẽ, tận dụng tốt yếu tố bất ngờ và địa hình. Về chiến lược, trận đánh diễn ra đúng thời điểm quân Mỹ vừa bắt đầu tham chiến trực tiếp, vì vậy nó mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với quy mô của chính trận đánh.

Núi Thành cũng cho thấy sự khác biệt giữa hai phương thức tác chiến. Một bên dựa vào ưu thế về hỏa lực, phương tiện cơ động và khả năng hậu cần; bên kia tìm cách hạn chế những ưu thế đó bằng bí mật, bất ngờ, đánh gần và lựa chọn thời điểm thích hợp.

Những kinh nghiệm từ các trận đánh đầu năm 1965 tiếp tục được hai bên điều chỉnh và áp dụng trong những cuộc đối đầu lớn hơn sau đó.

Từ Núi Thành đến những trận đánh lớn hơn

Sau Núi Thành, quân Mỹ tiếp tục tăng cường lực lượng tại miền Trung. Chu Lai trở thành một căn cứ quan trọng, còn khu vực Quảng Nam – Quảng Ngãi tiếp tục là địa bàn giao tranh dữ dội.

Chỉ vài tháng sau, Vạn Tường trở thành một cuộc đối đầu quy mô lớn giữa quân Mỹ và Quân Giải phóng. Nếu Núi Thành là một trận tập kích bất ngờ vào một vị trí phòng thủ, thì Vạn Tường lại là một chiến dịch lớn với sự tham gia của bộ binh, thiết giáp, pháo binh, không quân và trực thăng.

Có thể nói, Núi Thành là một trong những dấu hiệu đầu tiên cho thấy cuộc chiến giữa hai bên sẽ không dừng lại ở những cuộc đụng độ nhỏ. Chiến trường miền Trung đang tiến tới một giai đoạn mà những trận đánh quy mô lớn giữa quân Mỹ và lực lượng chủ lực Quân Giải phóng trở thành điều thường xuyên hơn.

Một dấu mốc của năm 1965

Ngày nay, Núi Thành là một địa danh quen thuộc của tỉnh Quảng Nam. Nhưng trong lịch sử chiến tranh Việt Nam, cái tên này gắn với một trận đánh có ý nghĩa đặc biệt: một trong những cuộc đụng độ trực tiếp đầu tiên giữa lực lượng chủ lực Quân Giải phóng và quân chiến đấu Mỹ sau khi Mỹ đưa quân vào miền Nam.

Trận đánh diễn ra nhanh chóng, nhưng tác động của nó vượt xa phạm vi một chốt quân sự. Nó cho thấy quân Mỹ dù có ưu thế vượt trội về trang bị vẫn có thể bị tập kích bất ngờ, đồng thời thúc đẩy cả hai bên điều chỉnh phương thức tác chiến cho một giai đoạn chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Trận Núi Thành năm 1965 vì thế không chỉ được nhớ đến bởi một cuộc tập kích trong đêm. Nó còn là dấu mốc phản ánh sự chuyển biến của chiến tranh Việt Nam: từ những cuộc giao tranh chủ yếu giữa các lực lượng Việt Nam sang một cuộc chiến mà quân Mỹ trực tiếp trở thành một trong những lực lượng chiến đấu chủ yếu trên chiến trường miền Nam.