Trần Phú (1904 – 1931)

Đồng chí Trần Phú sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 tại phủ Tuy An, tỉnh Phú Yên (nơi cha ông đang làm quan Giáo thụ), nguyên quán gốc ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh – một vùng đất giàu truyền thống khoa bảng và yêu nước. Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ khi mới hơn 4 tuổi, ông đã vượt qua hoàn cảnh gian khó bằng tinh thần tự lập và hiếu học phi thường. Ông theo học tại Trường Quốc học Huế, đỗ đầu kỳ thi Thành chung năm 1922 rồi trở thành giáo viên tại trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh (Nghệ An). Tại đây, chứng kiến cảnh lầm than của nhân dân dưới ách thực dân, người thầy giáo trẻ đã hòa mình vào phong trào yêu nước, tham gia thành lập Hội Phục Việt (sau đổi tên thành Hội Hưng Nam, rồi Tân Việt Cách mạng Đảng).

Bước ngoặt lớn diễn ra vào năm 1926 khi Trần Phú được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) để liên lạc với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Tại đây, ông may mắn được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, được trực tiếp huấn luyện và kết nạp vào Cộng sản Đoàn. Nhận thấy tư chất xuất chúng của ông, mùa xuân năm 1927, Nguyễn Ái Quốc đã cử ông sang Nga học tập tại trường Đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Mátxcơva. Sau khi tốt nghiệp loại xuất sắc và tiếp thu sâu sắc lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, tháng 4 năm 1930, Trần Phú bí mật trở về nước hoạt động và được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng.

Đóng góp lý luận lớn nhất của Trần Phú diễn ra vào tháng 10 năm 1930, tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp ở Hương Cảng (Trung Quốc). Ông đã trực tiếp dự thảo bản Luận cương chính trị lịch sử. Bản luận cương đã phân tích sâu sắc mâu thuẫn giai cấp, xác định rõ đường lối, nhiệm vụ và mục tiêu cốt lõi của cách mạng Việt Nam là tiến hành cách mạng tư sản dân quyền trước khi tiến thẳng lên cách mạng xã hội chủ nghĩa. Cũng tại hội nghị này, Đảng quyết định đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương, và Trần Phú được tin tưởng bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên khi mới tròn 26 tuổi. Trên cương vị lãnh đạo cao nhất, ông đã dốc toàn bộ tâm huyết, kiện toàn tổ chức Đảng từ trung ương đến cơ sở và chỉ đạo phong trào cách mạng bùng lên mạnh mẽ khắp cả nước.

Giữa lúc phong trào đang sục sôi, ngày 18 tháng 4 năm 1931, Trần Phú bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Biết ông là nhà lãnh đạo tối cao, kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn dụ dỗ xảo quyệt và những đòn tra tấn dã man vô nhân đạo nhằm bẻ gãy ý chí của ông. Thế nhưng, chúng đã hoàn toàn thất bại trước khí tiết lẫm liệt của người cộng sản. Trần Phú kiên quyết giữ bí mật tuyệt đối cho tổ chức, không một lời khai báo phản bội đồng đội. Sức khỏe suy kiệt vì đòn thù hung bạo và bệnh tật trong ngục tù khắc nghiệt, ông trút hơi thở cuối cùng vào ngày 6 tháng 9 năm 1931 tại Nhà thương Chợ Quán khi mới 27 tuổi đời. Trước lúc hy sinh, ông để lại lời trăn trối bất hủ cho các đồng chí của mình: "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu".

Cuộc đời của Tổng Bí thư Trần Phú tuy ngắn ngủi nhưng lý tưởng và lòng trung thành tuyệt đối của ông là bất tử. Lời dặn lại của ông đã trở thành vũ khí tinh thần vô giá, tiếp thêm ngọn lửa kiên cường cho các thế hệ cách mạng tiếp theo chiến đấu giành độc lập tự do dân tộc. Ngày nay, phần mộ của ông đã được quy tập trang trọng về quê nhà Hà Tĩnh, và tên của người Tổng Bí thư trẻ tuổi vẫn luôn được trân trọng đặt cho hàng trăm con đường, trường học trên khắp mọi miền Tổ quốc