Trần Phú Cương – Người thợ mộc giấu một trận đánh dưới nền tiệm may

Giữa Sài Gòn những năm chiến tranh, ở số 65 Nguyễn Bỉnh Khiêm có một tiệm may mang tên Quốc Anh. Người ra vào chỉ nhìn thấy những cuộn vải, chiếc máy may và nhịp sống bình thường của một gia đình lao động. Không ai ngờ rằng ngay dưới nền nhà ấy là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới Biệt động Sài Gòn.

Chủ nhân của cơ sở đặc biệt ấy là vợ chồng ông Trần Phú Cương và bà Nguyễn Thị Út.

Trần Phú Cương, bí danh Năm Mộc, sinh năm 1929 tại xã Nại Vân, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Xuất thân trong một gia đình nông dân, ông sớm tham gia cách mạng. Sau năm 1954, thay vì rời miền Nam, ông ở lại hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn.

Năm 1962, ông tham gia Đội biệt động 159. Với nghề thợ mộc làm vỏ bọc, Năm Mộc gây dựng cơ sở trong giới thợ mộc, thợ hồ tại các khu vực Chợ Đũi, đường Hồng Thập Tự và chợ Bến Thành. Ông còn làm nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, đưa đón cán bộ ra vào thành phố và xử lý nhiều tình huống nguy hiểm giữa mạng lưới kiểm soát dày đặc của đối phương.

Đôi bàn tay người thợ từng đóng bàn, ghế và tủ gỗ giờ đảm nhiệm một công việc đặc biệt hơn: tạo ra những nơi cất giấu vũ khí mà người ngoài khó có thể phát hiện.

Năm Mộc cùng đồng đội khoét rỗng những tấm ván, những khúc gỗ rồi đặt súng, đạn và thuốc nổ vào bên trong. Các khoảng trống được chêm thật chặt để vũ khí không va đập, không phát ra tiếng động khi vận chuyển. Sau khi ráp lại, những tấm ván vẫn giống hệt đồ dùng của một gia đình bình thường.

Nhưng để chuẩn bị cho một trận đánh lớn, ông cần một cơ sở nằm gần mục tiêu hơn.

Vợ chồng ông quyết định chuyển đến căn nhà số 65 Nguyễn Bỉnh Khiêm, cách Đài Phát thanh Sài Gòn chưa đầy một trăm mét. Phía trước nhà được mở thành tiệm may Quốc Anh. Phía sau vẻ bình thường ấy, họ bí mật xây dựng hầm chứa vũ khí, chuẩn bị nơi trú ém cho lực lượng biệt động.

Trong suốt khoảng thời gian từ năm 1965 đến năm 1968, gia đình Năm Mộc sống ngay trên một kho súng đạn.

Ban ngày, bà Út ngồi bên máy may, đón khách và chăm sóc các con. Năm Mộc tiếp tục làm nghề thợ mộc. Ban đêm, hai vợ chồng kiểm tra hầm, bảo quản vũ khí và chuẩn bị phương tiện phục vụ chiến đấu. Những bao đựng lựu đạn bị mục được bà Út may lại; súng đạn han gỉ được Năm Mộc và đồng đội âm thầm lau chùi.

Chỉ một tiếng động bất thường, một ánh mắt nghi ngờ hay một cuộc khám xét bất ngờ cũng có thể khiến cả gia đình và mạng lưới cơ sở bị phát hiện. Tuy vậy, căn hầm vẫn được bảo vệ an toàn cho đến giờ nổ súng.

Trưa mùng Một Tết Mậu Thân 1968, mười hai cán bộ, chiến sĩ Đội 4 Biệt động Sài Gòn lần lượt đến ém quân tại tiệm may Quốc Anh. Bên ngoài, đường phố vẫn mang không khí ngày Tết. Bên trong căn nhà nhỏ, những người lính kiểm tra lại vũ khí và nhận nhiệm vụ đánh chiếm Đài Phát thanh Sài Gòn.

Năm Mộc khi ấy là đội phó của Đội 4. Nhiệm vụ của đơn vị là nhanh chóng làm chủ đài phát thanh, phát đi tuyên bố của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam và lời kêu gọi lực lượng đối phương đầu hàng.

Đêm mùng Một, rạng sáng mùng Hai Tết, đội biệt động rời tiệm may, vượt quãng đường chưa đầy một trăm mét tiến về mục tiêu.

Nhờ yếu tố bất ngờ, các chiến sĩ nhanh chóng đột nhập và bước đầu làm chủ khu vực đài phát thanh. Tuy nhiên, lực lượng chi viện không đến được theo kế hoạch. Đối phương huy động quân đông, xe bọc thép và hỏa lực mạnh bao vây mục tiêu. Một trận chiến không cân sức diễn ra giữa trung tâm Sài Gòn.

Giữa làn đạn, Trần Phú Cương bị thương nặng. Dù vậy, ông vẫn động viên đồng đội tiếp tục chiến đấu và giữ vững mục tiêu. Các chiến sĩ biệt động cầm cự trong nhiều giờ, cho đến khi không còn khả năng giữ đài. Trước tình thế ấy, những người còn lại sử dụng bộc phá phá hỏng thiết bị phát thanh, không để đối phương tiếp tục khai thác nguyên vẹn cơ sở này.

Trần Phú Cương anh dũng hy sinh khi mới 39 tuổi.

Phía sau trận địa, bà Nguyễn Thị Út nhận tin chồng đã mất nhưng không được phép để nỗi đau làm lộ cơ sở. Trong căn hầm của tiệm may lúc ấy vẫn còn cán bộ và một chiến sĩ bị thương vừa trở về. Bà nén đau thương, tiếp tục che giấu, chăm sóc và bảo vệ họ trước sự bao vây, truy lùng của đối phương. Nhờ sự bình tĩnh ấy, những người còn lại có thể cải trang và rút khỏi nội thành an toàn.

Cuộc đời Trần Phú Cương không chỉ được ghi dấu bởi những giờ chiến đấu cuối cùng. Trước khi trực tiếp cầm súng tiến vào Đài Phát thanh Sài Gòn, ông đã âm thầm chuẩn bị cho trận đánh suốt nhiều năm: tạo dựng vỏ bọc, xây cơ sở, đào hầm, vận chuyển và bảo quản vũ khí ngay giữa lòng đối phương.

Đó là phần lịch sử thường nằm khuất phía sau tiếng súng.

Nếu không có những căn nhà bình thường được biến thành kho vũ khí, nếu không có những người thợ mộc, thợ may chấp nhận sống giữa hiểm nguy, các chiến sĩ biệt động khó có thể xuất hiện đồng loạt trước những mục tiêu trọng yếu trong Tết Mậu Thân 1968.

Với những chiến công và sự hy sinh đặc biệt, liệt sĩ Trần Phú Cương được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, câu chuyện về Năm Mộc nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được tạo nên ở nơi tiếng súng vang lên. Lịch sử còn được chuẩn bị trong những căn hầm không ánh sáng, dưới nền một tiệm may nhỏ và trong sự im lặng của những con người sẵn sàng đặt cả gia đình, tài sản và tính mạng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.