Trần Phú – Người Tổng Bí thư đầu tiên và lời nhắn "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu"

Trần Phú sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 trong một gia đình nhà nho yêu nước. Cha ông là Trần Văn Phổ, một vị quan thanh liêm, còn mẹ là bà Hoàng Thị Cát. Tuy sinh tại An Thổ (Phú Yên), quê gốc của gia đình ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh. Từ nhỏ, Trần Phú đã sớm chịu nhiều mất mát khi cha mẹ lần lượt qua đời. Chính những biến cố ấy đã rèn luyện cho ông ý chí tự lập, lòng yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc.

Trong những năm học tại Trường Quốc học Huế, Trần Phú nổi tiếng thông minh, chăm học và có tư tưởng tiến bộ. Sau khi tốt nghiệp, ông làm giáo viên nhưng nhanh chóng tham gia các tổ chức yêu nước. Năm 1925, ông gia nhập Hội Phục Việt, sau đổi tên thành Tân Việt Cách mạng Đảng. Đây là bước ngoặt đưa ông đến với con đường cách mạng vô sản.

Năm 1926, Trần Phú sang Quảng Châu để gặp Nguyễn Ái Quốc và tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Nhận thấy năng lực nổi bật của ông, tổ chức đã cử ông sang Liên Xô học tại Trường Đại học Lao động Cộng sản Phương Đông. Trong thời gian học tập tại Moskva, Trần Phú nghiên cứu sâu về chủ nghĩa Mác – Lênin, lý luận cách mạng và kinh nghiệm xây dựng Đảng. Những kiến thức này trở thành nền tảng để ông đảm nhận vai trò lãnh đạo sau này.

Tháng 4 năm 1930, Trần Phú trở về nước theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản. Ông được bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời và được giao nhiệm vụ khởi thảo Luận cương chính trị tháng 10/1930. Văn kiện này xác định nhiều vấn đề quan trọng về đường lối cách mạng Đông Dương trong giai đoạn đầu và được Hội nghị Trung ương lần thứ nhất thông qua. Cũng tại hội nghị này, Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương.

Trên cương vị Tổng Bí thư, ông tập trung củng cố tổ chức Đảng, xây dựng hệ thống lãnh đạo từ Trung ương đến địa phương, đồng thời chỉ đạo phong trào cách mạng đang phát triển mạnh, đặc biệt là cao trào Xô viết Nghệ – Tĩnh. Mặc dù thời gian giữ cương vị lãnh đạo rất ngắn, ông luôn nhấn mạnh việc giữ vững kỷ luật, tăng cường đoàn kết và xây dựng tổ chức Đảng vững mạnh.

Ngày 18 tháng 4 năm 1931, trong khi hoạt động bí mật tại Sài Gòn, Trần Phú bị mật thám Pháp bắt. Ông bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn và chịu nhiều hình thức tra tấn dã man. Kẻ thù tìm mọi cách ép ông khai báo tổ chức nhưng đều thất bại. Theo các tài liệu lịch sử, ông kiên quyết giữ bí mật và từng khẳng định: "Tôi biết nhiều người là để làm việc cho Đảng tôi, nước tôi, chứ không phải khai cho các ông bắt bớ."

Do những trận đòn tra tấn cùng điều kiện giam giữ khắc nghiệt, sức khỏe của Trần Phú suy kiệt nhanh chóng. Ông được đưa đến Nhà thương Chợ Quán nhưng không qua khỏi. Ngày 6 tháng 9 năm 1931, ông hy sinh khi mới 27 tuổi. Trước lúc trút hơi thở cuối cùng, ông nhắn gửi đồng chí lời căn dặn đã đi vào lịch sử: "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu." Câu nói ấy trở thành biểu tượng cho ý chí kiên cường của người cộng sản Việt Nam và được nhiều thế hệ ghi nhớ.

Ngày nay, tên tuổi Trần Phú được đặt cho nhiều trường học, đường phố và công trình trên cả nước. Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú tại Đức Thọ, Hà Tĩnh là nơi lưu giữ nhiều hiện vật, tài liệu quý về cuộc đời và sự nghiệp của ông. Dù cuộc đời ngắn ngủi, Trần Phú đã để lại một di sản tư tưởng, lý luận và tinh thần cách mạng có giá trị lâu dài đối với lịch sử Việt Nam.