Trần Phú – Người Tổng Bí thư đầu tiên và Lời nhắn nhủ sắt son trước bình minh cách mạng

Trong thế hệ những người cộng sản đầu tiên của cách mạng Việt Nam, Trần Phú là một ngôi sao sáng chói về trí tuệ lý luận và lòng dũng cảm vô song. Ông chính là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, người đã dự thảo bản Luận cương Chính trị năm 1930, đặt nền móng lý luận vững chắc cho con đường giải phóng dân tộc. Cuộc đời ông tuy ngắn ngủi nhưng đã kịp để lại cho lịch sử một chương chói lọi về khí phách hiên ngang, tinh thần kiên trung bất khuất và một lời trăn trối bất hủ làm kim chỉ nam cho hàng vạn chiến sĩ cách mạng sau này.

Trần Phú sinh năm 1904 tại thành Điện Hải, tỉnh Quảng Nam, nhưng quê gốc của ông lại ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh – một vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống khoa bảng và yêu nước. Mồ côi cha mẹ từ thủa nhỏ, Trần Phú đã phải tự mình nỗ lực vượt qua nghịch cảnh để vươn lên trong học tập. Ông học rất giỏi và thi đỗ thủ khoa trường Thành chung Vinh năm 1922, sau đó được bổ nhiệm làm giáo viên tại trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh (Nghệ An).

Trong những năm tháng đứng trên bục giảng, tận mắt chứng kiến cảnh học trò của mình gầy gò, đói rách và cuộc sống lầm than của người dân mất nước dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, người thầy giáo trẻ Trần Phú đã không khỏi đau xót. Ông sớm tham gia vào các tổ chức yêu nước như Hội Phục Việt (sau đổi thành Hội Hưng Nam) để tập hợp những thanh niên tri thức cùng chí hướng.

Mùa hè năm 1926, Trần Phú được tổ chức cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) để liên lạc với Tổng bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Tại đây, bước ngoặt vĩ đại trong cuộc đời ông đã diễn ra khi ông được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Dưới sự dẫn dắt trực tiếp của Người, Trần Phú được kết nạp vào Cộng sản Đoàn – nhóm hạt giống đỏ đầu tiên. Nhận thấy tư duy lý luận xuất sắc và năng lực vượt trội của Trần Phú, Nguyễn Ái Quốc đã tin tưởng cử ông sang Liên Xô học tập tại trường Đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản tại Moscow.

Sau những năm tháng miệt mài nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Marx - Lenin tại thủ đô nước Nga, năm 1930, Trần Phú bí mật vượt biên giới trở về nước hoạt động giữa lúc phong trào cách mạng đang sục sôi. Tháng 10 năm 1930, tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ nhất họp tại Hương Cảng (Trung Quốc), Trần Phú đã trình bày bản Luận cương Chính trị. Bản luận cương lịch sử này đã phân tích sâu sắc bản chất của xã hội thuộc địa, vạch rõ hai nhiệm vụ chiến lược là đánh đuổi đế quốc thực dân và lật đổ phong kiến, đồng thời khẳng định con đường duy nhất của cách mạng Việt Nam là tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội. Tại hội nghị này, Trần Phú đã được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng khi mới vừa tròn 26 tuổi.

Ngay sau đó, Tổng Bí thư Trần Phú trở về Sài Gòn – đầu não cai trị của thực dân Pháp tại Nam Kỳ – để trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng. Ông làm việc ngày đêm trong điều kiện bí mật gian khổ, vừa lo xây dựng hệ thống tổ chức Đảng, vừa chỉ đạo cao trào đấu tranh của công nhân và nông dân, đặc biệt là phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh đang bùng cháy dữ dội ở quê nhà.

Sự phát triển thần tốc của phong trào cách mạng khiến thực dân Pháp hoảng sợ. Chúng thực hiện chính sách "khủng bố trắng", ráo riết bủa lưới mật thám khắp nơi để truy tìm vị Tổng Bí thư trẻ tuổi. Ngày 18 tháng 4 năm 1931, do sự phản bội của kẻ đầu hàng, Trần Phú đã bị mật thám Pháp vây bắt tại một cơ sở bí mật ở đường Champagne (nay là đường Lý Chính Thắng, Quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh).

Biết Trần Phú là lãnh đạo tối cao của Đảng, thực dân Pháp vô cùng đắc ý. Chúng đưa ông về bốt Catinat – "lò mổ" tàn bạo nhất của mật thám Sài Gòn bấy giờ. Tại đây, kẻ thù đã trút xuống cơ thể ông những trận đòn tra tấn dã man vô nhân tính. Chúng dùng roi điện, gậy gộc đánh đập ông đến ngất xỉu, dùng đòn tra tấn nước, gông cùm biệt giam không cho ngủ. Thế nhưng, thể xác gầy gò của người thanh niên tri thức ấy lại chứa đựng một ý chí thép không gì lay chuyển nổi. Trước mọi thủ đoạn tra tấn đê hèn hay những lời dụ dỗ ngon ngọt của kẻ thù, Trần Phú luôn giữ vững khí tiết, nhìn thẳng vào mắt tên trùm mật thám khảng khái tuyên bố: "Tôi biết nhiều người, nhưng tôi không thể nói cho các ông biết được, vì tôi là người cộng sản!"

Suốt gần năm tháng ròng rã chịu đựng những cực hình tra tấn tàn khốc trong nhà tù, sức khỏe của Trần Phú bị tàn phá nghiêm trọng. Ông bị ho ra máu, phổi bị tổn thương nặng nề và mắc bệnh kiết lỵ cấp tính. Khi thấy ông đã kiệt sức và không còn khả năng cứu chữa, thực dân Pháp mới đưa ông đến bệnh viện Chợ Quán để tránh tiếng dư luận.

Ngày 6 tháng 9 năm 1931, Tổng Bí thư Trần Phú đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 27 – độ tuổi thanh xuân đẹp đẽ nhất với bao hoài bão lớn lao còn dang dở. Trước phút lâm chung, khi các đồng chí tù chính trị bí mật ghé sát tai ông, Trần Phú đã dùng chút sức lực tàn kiệt cuối cùng của mình, nắm chặt tay bạn chiến đấu và để lại lời trăn trối bất hủ vang vọng mãi đến ngàn sau: "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu!"

Lời nhắn nhủ ngắn gọn nhưng thiêng liêng ấy đã trở thành vũ khí tinh thần vô giá, một mệnh lệnh trái tim thôi thúc hàng vạn người chiến sĩ cộng sản giữ vững niềm tin trong chốn lao tù tối tăm, tiếp tục đứng lên chiến đấu và ngã xuống vì độc lập độc lập của dân tộc. Đồng chí Trần Phú đã hy sinh, nhưng tên tuổi, sự nghiệp và tinh thần "giữ vững chí khí" của ông đã hòa vào hồn thiêng sông núi, mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ thanh niên Việt Nam trên hành trình bảo vệ và xây dựng tổ quốc.