Trần Phú — Người Tổng Bí thư đầu tiên và những ngày cuối cùng

Trần Phú sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 tại Quảng Ngãi, trong một gia đình có truyền thống yêu nước.

Tuổi thơ của ông gắn với những biến động lớn của đất nước khi Việt Nam đang nằm dưới chế độ thuộc địa.

Trần Phú sớm tham gia hoạt động yêu nước.

Ông từng dạy học tại Trường Quốc học Vinh và tham gia Hội Phục Việt, sau đó hoạt động trong tổ chức cách mạng theo khuynh hướng cộng sản.

Những năm cuối thập niên 1920 là thời kỳ phong trào cách mạng Việt Nam chuyển biến mạnh.

Trần Phú được cử sang Liên Xô học tập.

Tại Trường Đại học Phương Đông, ông tiếp nhận những kiến thức lý luận chính trị và kinh nghiệm cách mạng quốc tế.

Những tư liệu lưu trữ về Trần Phú cho thấy chính quyền thực dân Pháp theo dõi ông rất chặt chẽ. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện còn giới thiệu nhiều hồ sơ mật thám, hồ sơ tòa án và tài liệu liên quan đến quá trình hoạt động của ông.

Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập.

Đất nước bước vào một giai đoạn mới.

Trần Phú trở về hoạt động trong nước.

Tháng 10 năm 1930, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương quyết định bầu Trần Phú làm Tổng Bí thư.

Ông trở thành Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng.

Ở thời điểm ấy, tổ chức cách mạng còn rất trẻ.

Phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh đang diễn ra trong điều kiện chính quyền thuộc địa đàn áp mạnh.

Đảng phải xây dựng tổ chức trong hoàn cảnh bí mật và nguy hiểm.

Trần Phú tham gia vào quá trình xây dựng đường lối chính trị và tổ chức.

Một trong những văn kiện quan trọng gắn với tên tuổi ông là Luận cương chính trị tháng 10 năm 1930.

Luận cương có những đóng góp nhất định trong việc xác định nhiệm vụ cách mạng và vai trò của các lực lượng xã hội.

Tuy nhiên, nhìn từ nghiên cứu lịch sử hiện nay, Luận cương cũng có những hạn chế, nhất là trong việc đánh giá vấn đề dân tộc và lực lượng cách mạng.

Việc nhìn nhận những hạn chế đó rất quan trọng.

Bởi lịch sử không cần phải biến một nhân vật thành hình tượng hoàn hảo.

Một nhà lãnh đạo có thể có đóng góp lớn nhưng văn kiện hoặc quan điểm của họ vẫn có những hạn chế do hoàn cảnh lịch sử.

Trần Phú chỉ giữ cương vị Tổng Bí thư trong thời gian ngắn.

Chính quyền thực dân nhanh chóng truy bắt các cán bộ chủ chốt.

Ngày 18 tháng 4 năm 1931, Trần Phú bị bắt tại một cơ sở cách mạng ở Sài Gòn.

Theo tư liệu lưu trữ được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu, hồ sơ của cơ quan mật thám Pháp ghi nhận việc bắt Trần Phú vào ngày 17 tháng 4 năm 1931 và các tài liệu sau đó xác định vai trò lãnh đạo của ông.

Ông bị giam giữ và tra tấn.

Sức khỏe nhanh chóng suy giảm.

Nhưng ông vẫn không khai báo tổ chức.

Ngày 6 tháng 9 năm 1931, Trần Phú qua đời tại nhà thương Chợ Quán, Sài Gòn.

Ông mới 27 tuổi.

Một cuộc đời ngắn ngủi.

Một sự nghiệp chính trị chỉ kéo dài vài năm.

Nhưng Trần Phú đã để lại dấu ấn rất lớn.

Ông là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng.

Ông tham gia xây dựng những văn kiện chính trị đầu tiên.

Và ông hy sinh trong thời kỳ phong trào cách mạng bị đàn áp rất khốc liệt.

Những năm sau đó, tên tuổi Trần Phú được nhắc lại trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Ngày nay, nhiều trường học, đường phố và công trình mang tên ông.

Nhưng nếu nhìn vào cuộc đời ông một cách bình tĩnh, điều đáng chú ý nhất không phải chỉ là danh hiệu “Tổng Bí thư đầu tiên”.

Đó là hoàn cảnh của một thanh niên trí thức phải lựa chọn con đường hoạt động cách mạng trong một thời đại mà việc tham gia tổ chức chính trị có thể dẫn đến tù đày và cái chết.

Trần Phú đã lựa chọn con đường ấy.

Ông biết nguy hiểm.

Nhưng vẫn trở về nước.

Ông bị bắt.

Nhưng không từ bỏ.

Và cuối cùng, ông mất khi mới 27 tuổi.