|Trần Phú|Nhà cách mạng, hy sinh năm 1931 tại Sài Gòn.|
Trần Phú (1904–1931) là một nhà cách mạng Việt Nam, được biết đến là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Dù cuộc đời hoạt động cách mạng tương đối ngắn, ông giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu xây dựng tổ chức, đường lối và lý luận của Đảng, đồng thời để lại dấu ấn lớn trong lịch sử chính trị Việt Nam thế kỷ XX.
Con đường hoạt động cách mạng
Sinh ngày 1/5/1904 tại An Thổ (nay thuộc tỉnh Phú Yên), nguyên quán ở Tùng Ảnh, Đức Thọ, Hà Tĩnh, Trần Phú học tại Trường Quốc học Huế và từng làm giáo viên trước khi tham gia các tổ chức yêu nước. Năm 1926, ông sang Quảng Châu, học lớp huấn luyện do Hồ Chí Minh (khi đó hoạt động với tên Nguyễn Ái Quốc) trực tiếp giảng dạy, sau đó tiếp tục học tại Trường Đại học Phương Đông ở Liên Xô trước khi trở về hoạt động cách mạng.
Vai trò và đóng góp
Tháng 10/1930, tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương, Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng. Ông là người trực tiếp tham gia soạn thảo Luận cương chính trị tháng 10/1930, một trong những văn kiện quan trọng của Đảng trong giai đoạn đầu, đồng thời góp phần xây dựng hệ thống tổ chức, công tác tư tưởng và phát triển các tổ chức quần chúng. Đánh giá về Luận cương và vai trò lịch sử của nó có thể khác nhau giữa các nhà nghiên cứu, nhưng đây được xem là một văn kiện có ý nghĩa trong tiến trình hình thành đường lối của Đảng thời kỳ đầu.
Những năm cuối đời
Ngày 18/4/1931, Trần Phú bị chính quyền thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Sau thời gian bị giam giữ và tra tấn, ông qua đời ngày 6/9/1931 tại Nhà thương Chợ Quán khi mới 27 tuổi. Câu nói được ghi lại trước khi mất, "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu", trở thành một lời nhắn được nhắc đến rộng rãi trong các tài liệu lịch sử và hoạt động tưởng niệm về ông.
Di sản
Tên Trần Phú được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình công cộng trên cả nước. Khu lưu niệm và khu mộ của ông tại Khu di tích Trần Phú là địa điểm tưởng niệm gắn với cuộc đời và sự nghiệp của ông. Trong lịch sử chính trị Việt Nam, Trần Phú thường được ghi nhận là một trong những lãnh đạo tiêu biểu của giai đoạn đầu thành lập và phát triển Đảng Cộng sản Việt Nam.
