TRẦN PHÚ - TỔNG BÍ THƯ ĐẦU TIÊN CỦA ĐẢNG
Trần Phú sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 tại thôn An Thổ, xã An Dân, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, nơi cha ông đang làm quan tri huyện; nguyên quán của gia đình ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ, ông được người thân đưa về Huế nuôi dưỡng và cho ăn học. Từ năm 1918 đến 1922, ông theo học tại Trường Quốc học Huế, đỗ đầu kỳ thi Thành chung năm 1922 và được bổ nhiệm dạy học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt Cao Xuân Dục ở thành phố Vinh, Nghệ An.
Giữa năm 1925, ông tham gia sáng lập Hội Phục Việt, tổ chức yêu nước của giới trí thức, sau nhiều lần đổi tên trở thành Tân Việt Cách mạng Đảng. Năm 1926, ông sang Quảng Châu, Trung Quốc, gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và được cử sang học tại Trường Đại học Phương Đông ở Moskva, Liên Xô, từ năm 1927 đến 1929.
Đầu năm 1930, ông về nước, được bổ sung vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tháng 10 năm 1930, tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ nhất họp tại Hương Cảng, ông chủ trì soạn thảo và trình bày bản Luận cương chính trị, văn kiện quan trọng xác định đường lối cách mạng tư sản dân quyền tiến lên chủ nghĩa xã hội của Đảng; tại hội nghị này, Đảng cũng đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương và ông được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên khi mới 26 tuổi.
Trên cương vị Tổng Bí thư, ông trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng trong bối cảnh cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931 đang diễn ra quyết liệt và bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu. Ngày 18 tháng 4 năm 1931, ông bị mật thám Pháp bắt tại một cơ sở bí mật ở Sài Gòn, sau đó bị giam và tra tấn dã man tại Khám Lớn Sài Gòn nhằm khai thác thông tin về tổ chức Đảng, nhưng ông không khai báo.
Do bị tra tấn nặng và bệnh lao phổi tái phát, sức khỏe suy kiệt nhanh chóng, ông được đưa vào nhà thương Chợ Quán, Sài Gòn, và qua đời tại đây ngày 6 tháng 9 năm 1931, khi mới 27 tuổi. Suốt gần 70 năm sau đó, phần mộ của ông không được xác định rõ ràng; đến ngày 12 tháng 1 năm 1999, hài cốt được xác minh và di dời về an táng tại núi Quần Hội, quê hương ông ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, nơi hiện có khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia.
