Trần Phú - Tổng bí thư Đầu tiền của Đảng Cộng Sản Đông Dương ( Nay là Đảng cộng sản Việt Nam)
Đồng chí Trần Phú là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam), nhà lãnh đạo trẻ tuổi xuất sắc của Đảng và cách mạng Việt Nam, người con ưu tú của quê hương Hà Tĩnh. Cả cuộc đời ngắn ngủi nhưng oanh liệt của ông đã hiến dâng trọn vẹn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, để lại bản Luận cương chính trị và câu nói bất hủ: "Hãy giữ vững chí khí chiến đấu!" trước lúc hy sinh.
Trần Phú sinh ngày 1 tháng 5 năm 1904 tại xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước. Cha ông là cụ Trần Văn Đạt, một nhà nho từng làm quan hệ triều đình phong kiến nhưng sớm từ quan vì bất mãn với chế độ thực dân. Sớm mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ, Trần Phú cùng các anh em phải tự lập, chịu nhiều vất vả. Vượt qua nghịch cảnh, ông học rất giỏi. Sau khi tốt nghiệp trường Thành chung Vinh, ông ra Hải Phòng dạy học tại trường Primaire Pháp - Việt (Trường Thành Công). Tại đây, tiếp xúc với đời sống cực khổ của giai cấp công nhân vùng mỏ, tinh thần yêu nước trong ông chuyển hóa thành ý thức giác ngộ cách mạng. Năm 1925, Trần Phú tham gia thành lập Hội Phục Việt (sau đổi thành Tân Việt Cách mạng Đảng) tại Trung Kỳ. Ông là một trong những hạt nhân lãnh đạo cốt cán của tổ chức này.
Cuối năm 1926, qua sự giới thiệu của tổ chức, Trần Phú được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện chính trị do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy. Tại đây, ông được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và trở thành một trong những học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1928, ông được cử đi học tại Trường Đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Mát-xcơ-va (Liên Xô). Thời gian học tập tại đây đã giúp ông trang bị nền tảng lý luậnMarx - Lenin vững chắc, sắc bén về chiến lược cách mạng thuộc địa.
Tháng 4 năm 1930, Trần Phú bí mật về nước, tham gia Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam và được phân công đi xây dựng cơ sở đảng, chỉ đạo phong trào cách mạng. Tháng 10 năm 1930, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ nhất họp tại Hương Cảng (Trung Quốc) đã thông qua Luận cương chính trị do Trần Phú trực tiếp khởi thảo. Bản Luận cương đã vạch ra đường lối cơ bản cho cách mạng tư sản dân quyền và thổ địa (sau này là cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân), xác định rõ vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân và đường lối tiến lên xã hội chủ nghĩa. Tại hội nghị này, khi Đảng Cộng sản Việt Nam đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương, đồng chí Trần Phú chính thức được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng khi mới 26 tuổi.
Ngày 19 tháng 4 năm 1931, trong một buổi họp Trung ương tại Sài Gòn, do sự phản bội của kẻ chỉ điểm, đồng chí Trần Phú bị mật thám Pháp bắt giữ. Mặc dù bị giặc tra tấn vô cùng dã man, dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ, treo ngược, đánh đập đến các cực hình của nhà tù thực dân nhằm moi thông tin về cơ sở Đảng và các đồng chí lãnh đạo, Trần Phú vẫn giữ vững chí khí kiên trung, bảo vệ tuyệt đối bí mật của Đảng. Kẻ thù hoàn toàn bất lực trước ý chí sắt đá của người Tổng Bí thư trẻ tuổi.
Do bị tra tấn tàn khốc và sức khỏe suy kiệt trong ngục tối Khốt-ma (Sài Gòn), ngày 6 tháng 9 năm 1931, đồng chí Trần Phú đã trút hơi thở cuối cùng. Trước lúc hy sinh, ông đã để lại lời di huấn thiêng liêng cho các đồng chí của mình:
"Hãy giữ vững chí khí chiến đấu!"
Sự hy sinh oanh liệt ở tuổi 27 đầy hoài bão của Tổng Bí thư Trần Phú là khúc tráng ca bi tráng về lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với nhân dân. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng, tinh thần kiên trung, bất khuất trước kẻ thù.
Tên của đồng chí Trần Phú được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường lớn, quảng trường, trường học và các giải thưởng học thuật trên khắp mọi miền đất nước. Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú tại huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh đã trở thành "địa chỉ đỏ" thiêng liêng giáo dục truyền thống yêu nước và đạo đức cách mạng cho các thế hệ người Việt Nam.
