Trận phục kích đèo Măng Đen
Lịch sử quân sự Việt Nam ghi nhận Trận Măng Đen (đêm 27 rạng sáng ngày 28 tháng 1 năm 1954) là trận đánh then chốt mở màn Chiến dịch Bắc Tây Nguyên trong cuộc Kháng chiến chống Pháp. [1, 2]
Tuy nhiên, khi nhắc đến một trận phục kích kinh điển làm rúng động Đông Dương và làm phá sản Binh đoàn Cơ động số 100 (GM 100) thiện chiến của Pháp diễn ra trên địa hình đèo dốc hiểm trở của Tây Nguyên vào mùa hè năm 1954, trận đánh đó chính là Trận phục kích đèo Mang Yang (hay còn gọi là trận Đắk Pơ ngày 24/6/1954). Sự trùng hợp về âm tiết giữa "Măng Đen" (Kon Tum) và "Mang Yang" (Gia Lai) khiến hai địa danh này thường bị nhớ nhầm trong các giai thoại. [1, 2, 3, 4]
Dưới đây là diễn biến bi tráng của cả hai sự kiện lịch sử mang tính bước ngoặt này:
1. Trận phục kích kinh điển tại đèo Mang Yang (Trận Đắk Pơ – 24/6/1954)
Được ví như "Điện Biên Phủ thứ hai" tại chiến trường Tây Nguyên, trận vận động phục kích này đã bẻ gãy hoàn toàn ý chí chiến đấu cuối cùng của thực dân Pháp tại Liên khu 5. [1, 2]
Bối cảnh: Sau khi Pháp thất trận tại Điện Biên Phủ (7/5/1954), Bộ chỉ huy Pháp hoang mang, quyết định rút Binh đoàn cơ động 100 (GM 100) – lực lượng tinh nhuệ vừa từ chiến trường Triều Tiên trở về – tháo chạy khỏi thị xã An Khê theo Quốc lộ 19 để về co cụm tại Pleiku. [1, 2]
Tương quan lực lượng chênh lệch: GM 100 là một tập đoàn quân khổng lồ với khoảng 2.500 – 3.000 lính, được yểm trợ bởi xe tăng, xe bọc thép M113 và pháo binh hạng nặng. Trong khi đó, Trung đoàn 96 của Quân đội Nhân dân Việt Nam chỉ có khoảng 700 chiến sĩ vừa hành quân cấp tốc tới. [1, 2, 3]
Diễn biến trận địa "khóa đầu, chặn đuôi": Lợi dụng địa hình hiểm trở, rừng cây rậm rạp dọc theo đoạn đèo dốc quanh cầu Đắk Pơ (chân đèo Mang Yang), Trung đoàn 96 dàn trận địa phục kích kéo dài hơn 2km.
Sáng ngày 24/6, khi đoàn xe dài dằng dặc của địch lọt thỏm vào trận địa, hỏa lực DKZ của ta lập tức khai hỏa, bắn cháy chiếc xe đi đầu ngay trên đỉnh dốc để khóa đầu.
Tiếp đó, các mũi xung kích nhanh chóng đánh tạt sườn, khóa đuôi và chia cắt đội hình địch thành nhiều đoạn nhỏ để tiêu diệt. Bộ chỉ huy của binh đoàn Pháp bị đánh trúng và tê liệt ngay từ những phút đầu. [1, 2, 3]
Kết quả: Sau một ngày chiến đấu ác liệt, Binh đoàn GM 100 kiêu hùng của Pháp bị xóa sổ hoàn toàn. Quân ta tiêu diệt và bắt sống gần 2.000 tên địch (trong đó có Đại tá Chỉ huy trưởng Barrou), thu giữ và phá hủy hàng trăm xe quân sự cùng toàn bộ pháo binh. [1, 2]
2. Trận công kiên đồn Măng Đen (27 - 28/1/1954)
Nếu đèo Mang Yang gắn liền với trận phục kích đi xe tháo chạy thì Măng Đen lại là sàn diễn của một trận công kiên (đánh đồn kiên cố) đỉnh cao dưới sự chỉ huy của đồng chí Chu Huy Mân (lúc đó là Tư lệnh kiêm Chính ủy Đại đoàn 305) và Trung đoàn 108. [1, 2]
Tầm quan trọng của Măng Đen: Măng Đen thời bấy giờ là một cứ điểm quân sự cực kỳ kiên cố gồm 2 quả đồi hình yên ngựa, án ngữ toàn bộ cửa ngõ phía Đông Bắc tỉnh Kon Tum. Đồn được bao bọc bởi hệ thống lô cốt bê tông cốt thép dày đặc và hơn 100 mét rào dây thép gai xung quanh. Pháp tự tin vị trí này là "bất khả xâm phạm". [1, 2]
Nghệ thuật thọc sâu: Áp dụng phương châm "bộc phá liên tục, thọc sâu tiêu diệt", bộ đội ta đã bí mật áp sát, đồng loạt nổ súng đánh úp cứ điểm vào đêm 27/1. Sự hiệp đồng tác chiến chuẩn xác đã dồn ép quân Pháp vào thế bị chia cắt. [1, 2, 3]
Kết quả: Trận chiến kéo dài xuyên đêm đến sáng ngày 28/1 thì cứ điểm Măng Đen bị san phẳng hoàn toàn. Trận thắng mở toang cánh cửa giúp quân ta giải phóng toàn bộ thị xã Kon Tum ngay sau đó, làm rung chuyển cả hệ thống phòng thủ phòng ngự của Pháp ở Tây Nguyên. [1, 2, 3]
Cả hai chiến tích tại Măng Đen và Mang Yang năm 1954 đều là những mốc son chói lọi trong lịch sử, minh chứng cho sự mưu trí của quân đội ta: một bên là nghệ thuật đánh đồn kiên cố giữa đại ngàn, một bên là nghệ thuật lấy ít địch nhiều bằng trận địa phục kích hoàn hảo. [1, 2, 3]
Nguồn tham khảo:
https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3097/15785/17-2-1954-ket-thuc-chien-dich-bac-tay-nguyen-hoan-thanh-mot-phan-trong-ke-hoach-quan-su-djong-xuan-1953-1954-cua-djang-ta.html
https://www.facebook.com/vtv3giaitri/posts/chi%E1%BA%BFn-th%E1%BA%AFng-m%C4%83ng-%C4%91en-2811954-c%C3%B9ng-th%E1%BA%AFng-l%E1%BB%A3i-c%E1%BB%A7a-m%E1%BA%B7t-tr%E1%BA%ADn-b%E1%BA%AFc-t%C3%A2y-nguy%C3%AAn-%C4%91%C3%A3-l%C3%A0m-c/838231668339572/
https://baogialai.com.vn/dak-po-trong-tam-kham-dong-doi-o-quy-nhon-post461449.html
