TRẦN QUỐC HƯƠNG (MƯỜI HƯƠNG) – NGƯỜI THẦY ĐỨNG SAU NHỮNG ĐIỆP VIÊN HUYỀN THOẠI

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những con người không trực tiếp xuất hiện trên chiến trường, không chỉ huy những trận đánh lớn, nhưng lại góp phần tạo nên những chiến công có sức ảnh hưởng đặc biệt đối với vận mệnh đất nước. Trần Quốc Hương, hay còn được biết đến với bí danh Mười Hương, là một người như thế. Ông được xem là một trong những người đặt nền móng cho ngành tình báo chiến lược Việt Nam, đồng thời là người trực tiếp đào tạo, chỉ đạo và dìu dắt nhiều điệp viên huyền thoại đã đi vào lịch sử.

Sinh ngày 20 tháng 12 năm 1924 tại xã Vũ Bản, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), Trần Quốc Hương có tên khai sinh là Trần Ngọc Ban. Từ nhỏ, ông được học chữ Nho và sớm tiếp xúc với tư tưởng yêu nước thông qua người thầy Nguyễn Đức Quỳ, Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam lúc bấy giờ.

Khi mới 14 - 15 tuổi, ông đã tham gia các phong trào thanh niên yêu nước. Năm 1942, trong một cuộc vận động ủng hộ Liên Xô chống phát xít, ông bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò. Dù tuổi đời còn rất trẻ, ông vẫn giữ vững khí tiết của người cách mạng.

Sau khi ra tù, năm 1943, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và nhanh chóng trở thành một cán bộ năng động của tổ chức. Trong những năm cuối thời kỳ tiền khởi nghĩa, ông được giao làm việc trực tiếp với đồng chí Trường Chinh, tham gia xây dựng căn cứ địa, bảo vệ các cơ quan Trung ương và làm nhiệm vụ liên lạc bí mật giữa các tổ chức cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Trần Quốc Hương tiếp tục tham gia công tác bảo vệ an ninh cho chính quyền non trẻ. Ông góp phần tổ chức công tác bảo vệ Lễ Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình, đồng thời tham gia hoạt động xuất bản báo Cờ Giải phóng, cơ quan ngôn luận của Đảng thời kỳ đầu

Trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, ông phụ trách hệ thống giao thông liên lạc và an toàn khu của Trung ương. Công việc đòi hỏi sự cẩn trọng, bí mật tuyệt đối và khả năng tổ chức xuất sắc. Chính quãng thời gian này đã giúp ông tích lũy nhiều kinh nghiệm quý báu cho công tác tình báo sau này.

Năm 1949, một bước ngoặt lớn đến với cuộc đời ông khi được điều động sang lĩnh vực tình báo. Từ đây, Trần Quốc Hương trở thành một trong những cán bộ chủ chốt xây dựng mạng lưới tình báo chiến lược của Việt Nam.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được giao nhiệm vụ vào miền Nam hoạt động bí mật. Trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm, ông tham gia xây dựng hệ thống cơ sở tình báo ngay trong lòng chính quyền Sài Gòn.

Một trong những đóng góp lớn nhất của Mười Hương là khả năng phát hiện và đào tạo nhân tài. Ông chính là người trực tiếp phụ trách hoặc có vai trò chỉ đạo đối với nhiều điệp viên nổi tiếng như:

Phạm Xuân Ẩn – nhà tình báo chiến lược hoạt động dưới vỏ bọc nhà báo quốc tế.

Vũ Ngọc Nhạ – người được mệnh danh là “Ông cố vấn”, hoạt động sâu trong chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Phạm Ngọc Thảo – điệp viên chiến lược có ảnh hưởng lớn đến tình hình chính trị miền Nam.

Lê Hữu Thúy và nhiều cán bộ tình báo khác.

Riêng với Phạm Xuân Ẩn, chính Mười Hương là người sớm nhận ra khả năng đặc biệt của ông. Ông cùng các đồng chí quyết định đưa Phạm Xuân Ẩn sang Hoa Kỳ học báo chí. Quyết định táo bạo ấy đã tạo điều kiện để Phạm Xuân Ẩn xây dựng vỏ bọc hoàn hảo, trở thành một trong những điệp viên xuất sắc nhất thế kỷ XX.

Năm 1958, trong lúc hoạt động bí mật tại miền Nam, Trần Quốc Hương bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giữ. Ông bị giam cầm suốt 6 năm, trải qua nhiều đợt tra tấn, thẩm vấn và đấu trí căng thẳng với bộ máy an ninh đối phương.

Dù chịu đựng vô vàn gian khổ, ông vẫn giữ kín toàn bộ bí mật của tổ chức. Nhờ sự kiên cường ấy, nhiều mạng lưới tình báo chiến lược, trong đó có hệ thống của Phạm Xuân Ẩn, tiếp tục được bảo toàn và hoạt động hiệu quả.

Năm 1964, ông được trả tự do và tiếp tục tham gia công tác cách mạng. Sau đó ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong ngành an ninh và lãnh đạo địa phương.

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, ông tiếp tục được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách:

• Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

• Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội.

• Phó Chủ nhiệm thứ nhất Ủy ban Thanh tra Nhà nước.

• Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch.

• Bí thư Trung ương Đảng khóa VI.

• Trưởng Ban Nội chính Trung ương.

Dù giữ nhiều chức vụ cao cấp, ông luôn sống giản dị, khiêm tốn. Khi được gọi là “người thầy của các điệp viên huyền thoại”, ông thường chỉ cười và tự nhận mình là người "chỉ trỏ đường đi" cho anh em.

Ngày 24 tháng 12 năm 2006, Nhà nước trao tặng cho ông Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý nhất của Việt Nam, ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng.

Ngoài ra, ông còn được tặng:

Huân chương Quân công hạng Nhất.

Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất.

Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng.

Nhiều huân chương và huy chương cao quý khác.

Ngày 11 tháng 6 năm 2020, đồng chí Trần Quốc Hương (Mười Hương) từ trần tại Bệnh viện Thống Nhất, Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 95 tuổi.

Cuộc đời của ông trải dài gần một thế kỷ, gắn liền với những chặng đường quan trọng nhất của cách mạng Việt Nam. Nếu Phạm Xuân Ẩn, Vũ Ngọc Nhạ hay Phạm Ngọc Thảo là những ngôi sao sáng trên bầu trời tình báo Việt Nam, thì Trần Quốc Hương chính là người âm thầm đứng phía sau, phát hiện, dẫn dắt và bảo vệ họ.

Ông không chỉ là một nhà tình báo xuất sắc, mà còn là một người thầy, một người lãnh đạo mẫu mực và là biểu tượng của lòng trung thành, bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam.