TRẦN QUỐC TOẢN: HOÀI VĂN HẦU VÀ LÁ CỜ SÁU CHỮ VÀNG

Trần Quốc Toản sinh khoảng năm 1267, thuộc dòng tôn thất nhà Trần, được phong tước Hoài Văn hầu. Sử sách để lại rất ít chi tiết về gia thế và những năm tháng đầu đời của ông so với các tướng lĩnh khác cùng thời như Trần Hưng Đạo hay Trần Quang Khải.

Tháng 10 năm 1282, trước nguy cơ quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ hai, vua Trần Nhân Tông triệu tập hội nghị Bình Than, tập hợp các vương hầu, tướng lĩnh bàn kế sách chống giặc. Khi ấy Trần Quốc Toản mới 15 tuổi, vì còn nhỏ tuổi nên không được vào dự hội nghị. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ông đứng ngoài bến, trong lòng phẫn uất, tay cầm quả cam vua ban lúc nào không hay đã bóp nát.

Sau sự việc đó, Trần Quốc Toản trở về, tự bỏ tiền của chiêu mộ hơn nghìn gia nô, thân thuộc, sắm sửa vũ khí, đóng chiến thuyền. Ông cho may một lá cờ lớn thêu sáu chữ Phá cường địch, báo hoàng ân, dẫn đội quân riêng của mình gia nhập cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai vào năm 1285.

Trong chiến dịch năm 1285, Đại Việt sử ký toàn thư ghi nhận việc vua Trần Nhân Tông cử Chiêu Thành Vương, Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản và tướng Nguyễn Khoái đem quân đón đánh giặc Nguyên ở bến Tây Kết. Sách chép ông xông lên trước quân sĩ khi giao chiến, khiến quân giặc phải lui tránh, không dám đối địch trực diện.

Về cái chết của Trần Quốc Toản, chính sử không ghi chép chi tiết cụ thể, chỉ biết ông mất khi còn rất trẻ, được nhiều nhà nghiên cứu cho là hy sinh trong hoặc ngay sau chiến dịch năm 1285, tức khi mới ngoài đôi mươi tuổi. Đây cũng là điều khiến hình tượng ông trong ký ức dân gian gắn liền với tuổi trẻ và sự dấn thân bất chấp tuổi tác, cấp bậc.

Đền thờ Trần Quốc Toản hiện có tại một số địa phương, trong đó có di tích tại xã Lộc Vượng (Nam Định) và khu vực gắn với bến Bình Than xưa (thuộc Chí Linh, Hải Dương và Gia Bình, Bắc Ninh ngày nay). Câu chuyện bóp nát quả cam và lá cờ sáu chữ vàng của ông được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông, tên ông cũng được đặt cho nhiều trường học và đường phố trên cả nước.