Trần Quốc Toản – Khi tuổi trẻ không đứng ngoài việc nước

Năm 1282, trước nguy cơ chiến tranh ngày càng đến gần, vua Trần triệu tập các vương hầu và trăm quan để bàn kế sách phòng thủ, phân công lực lượng đóng giữ những nơi hiểm yếu. Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản khi ấy còn trẻ. Vì chưa đủ tuổi dự bàn việc nước, ông không được tham gia hội nghị.

Đại Việt sử ký toàn thư ghi lại rằng Quốc Toản vì thế trong lòng “hổ thẹn, phẫn khích”. Trong tay đang cầm một quả cam, ông bóp nát lúc nào không biết. Nhưng điều đáng nhớ hơn diễn ra sau đó. Trở về, Trần Quốc Toản tự huy động gia nô và thân thuộc, sắm sửa vũ khí, đóng chiến thuyền, tổ chức một lực lượng để chuẩn bị đánh giặc. Trên lá cờ của đội quân ấy viết sáu chữ: “Phá cường địch, báo hoàng ân”. Có thể hiểu là: phá giặc mạnh, báo đáp ơn vua.

Đến năm 1285, khi quân Nguyên - Mông mở cuộc tiến công lớn vào Đại Việt, Trần Quốc Toản cùng lực lượng của mình trực tiếp tham gia chiến đấu. Chính sử không để lại một bản tiểu sử đầy đủ về vị Hoài Văn hầu trẻ tuổi. Những gì Đại Việt sử ký toàn thư ghi về ông khá ngắn.

Nhưng trong phần ghi chép ít ỏi ấy có một nhận xét đặc biệt. Khi ra trận, Trần Quốc Toản tự mình xông lên trước quân sĩ; quân địch nhìn thấy phải lui tránh, không dám đối địch.

Tên Hoài Văn hầu Quốc Toản cũng xuất hiện trong những ghi chép về cuộc phản công của quân dân nhà Trần năm 1285. Sử cũ ghi ông cùng các tướng tham gia lực lượng đánh quân Nguyên tại khu vực Tây Kết, trong giai đoạn quân Trần chuyển sang phản công mạnh mẽ.

Trần Quốc Toản mất khi tuổi đời còn rất trẻ. Đại Việt sử ký toàn thư không ghi rõ hoàn cảnh và thời điểm ông mất. Sử chỉ cho biết khi nhận tin, nhà vua rất thương tiếc, đích thân làm văn tế và gia phong tước vương.

Từ sáu chữ “Phá cường địch, báo hoàng ân”, Trần Quốc Toản trở thành một trong những hình tượng tiêu biểu về chí khí và trách nhiệm của tuổi trẻ trước vận mệnh đất nước.