Trần Quốc Tuấn: Giữa thanh gươm giữ nước và trái tim đại nghĩa

Nhà văn người Nga vĩ đại Leonov từng nhận định: "Mỗi thực thể sống trên đời đều để lại một dấu ấn riêng, nhưng chỉ có những vĩ nhân mới để lại những vầng hào quang soi sáng cho lịch sử". Quật cường qua hàng nghìn năm giông bão, dòng máu độc lập của dân tộc Việt Nam được nuôi dưỡng chính bằng vầng hào quang từ nhân cách của những con người làm nên lịch sử như thế. Trong số những bậc vĩ nhân vạn cổ lưu danh, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn hiện lên như một tượng đài toàn bích, một ngôi sao Khuê rực sáng trên bầu trời Đông A. Ông không chỉ là một thiên tài quân sự lỗi lạc ba lần nhấn chìm tham vọng bá chủ của đế quốc Nguyên Mông, mà còn là một biểu tượng bất tử của lòng trung quân ái quốc, tấm gương sáng ngời về đức hy sinh khi dám gạt bỏ tư hiềm gia đình để phụng sự cho đại nghĩa quốc gia.

Trước hết, Trần Quốc Tuấn hiện lên trong trang sử sách với tư cách là một thiên tài quân sự kiệt xuất, vị Tiết chế thống lĩnh toàn quân với tầm nhìn chiến lược vĩ đại. Sống trong một thời đại mà vó ngựa viễn chinh của đế quốc Nguyên Mông đi đến đâu cỏ không mọc được đến đấy, đối diện với một thế lực bạo tàn hung hãn bậc nhất thế giới, ông vẫn giữ được sự bình tĩnh, tự tin và một tinh thần thép. Tài năng của ông thể hiện ở tư tưởng quân sự lấy dân làm gốc, "khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc". Ông biết khơi dậy "hào khí Đông A", gắn kết tình quân dân như cá với nước, hòa hợp lòng quân sĩ qua bài "Hịch tướng sĩ" thấm đẫm huyết lệ. Định hướng chiến lược đổi từ phòng ngự sang phản công, tận dụng tối đa địa hình sông nước của ông đã giúp quân đội nhà Trần lật ngược thế cờ. Dưới sự chỉ huy của ông, những chiến thắng Chương Dương, Hàm Tử, vạn cổ lưu danh trên sông Bạch Đằng đã đập tan tham vọng của kẻ thù, khẳng định chủ quyền độc lập vững chãi của nước Đại Việt. Ông được thế giới tôn vinh là một trong những vị tướng vĩ đại nhất lịch sử nhân loại chính nhờ vào tài năng thao lược xuất chúng này.

Tuy nhiên, điều làm nên sự bất tử của Hưng Đạo Vương trong lòng nhân dân không chỉ là thanh gươm giữ nước, mà chính là nhân cách cao thượng, biết đặt đại nghĩa quốc gia lên trên tư hiềm gia đình. Lịch sử đã ghi lại lời dặn của cha ông – An Sinh Vương Trần Liễu – về việc phải đoạt lấy ngôi vua để trả thù nhà. Đó là một áp lực nặng nề của chữ "Hiếu" theo quan niệm phong kiến đương thời. Thế nhưng, đứng trước vận mệnh ngàn cân treo sợi tóc của đất nước, Trần Quốc Tuấn đã chọn cách gạt bỏ thù riêng. Hành động đem lời cha dặn ra hỏi các con để thử lòng, rồi thẳng tay quở trách người con có ý đồ bất chính, đã chứng minh lòng trung quân ái quốc vô hạn của ông. Cảm động hơn cả là cái bắt tay hòa giải, chủ động dội nước tắm cho Thái sư Trần Quang Khải trên thuyền chiến để xóa bỏ mọi hiềm khích giữa hai chi họ. Việc lớn ấy đã đập tan nguy cơ nội chiến, tạo nên một khối đại đoàn kết keo sơn, đưa vương triều Trần vượt qua giông bão. Sự hy sinh cái "tôi" cá nhân vì cái "ta" chung của dân tộc chính là đỉnh cao của một nhân cách vĩ đại.

Bên cạnh đó, Trần Quốc Tuấn còn là một trí thức, một nhà văn hóa lớn với những tác phẩm mang giá trị thiên cổ như "Binh thư yếu lược" hay "Vạn Kiếp tông bí truyền thư". Đặc biệt, áng thiên cổ hùng văn "Hịch tướng sĩ" của ông không chỉ là bài văn quân sự mà còn là khúc tráng ca yêu nước, biểu hiện của nỗi lòng "tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa". Những lời gan ruột ấy đã khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, biến những người lính bình thường thành những chiến sĩ anh hùng sát cánh dưới lá cờ "Sát Thố". Cho đến những ngày cuối đời trên giường bệnh ở Vạn Kiếp, khi được vua Trần Anh Tông hỏi về kế sách giữ nước, ông vẫn uyên bác để lại bài học ngàn đời: "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước góp sức... khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy". Tầm vóc tư tưởng ấy vượt qua mọi giới hạn thời gian, vẫn còn nguyên giá vị cho công cuộc xây dựng đất nước hôm nay.

Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn vĩnh viễn là một tượng đài toàn bích của lịch sử Việt Nam. Ông là hiện thân của chữ Trung, chữ Hiếu, chữ Nghĩa và chữ Trí ở mức độ hoàn hảo nhất. Nhân dân không gọi ông bằng tên húy, mà tôn kính gọi ông là "Đức Thánh Trần", lập đền thờ ông trên khắp mọi miền Tổ quốc, sống trong lòng dân như một vị thần bảo hộ giang sơn. Học tập về cuộc đời và sự nghiệp của ông, thế hệ trẻ học sinh cấp ba hôm nay không chỉ thêm tự hào về truyền thống cha ông, mà còn ý thức rõ hơn về trách nhiệm của bản thân trong việc học tập, rèn luyện để cống hiến và bảo vệ non sông gấm vóc này.