TRẦN QUÝ CÁP – KHI NGƯỜI THẦY DÙNG CHỮ ĐỂ ĐÁNH THỨC DÂN TRÍ

TRẦN QUÝ CÁP – KHI NGƯỜI THẦY DÙNG CHỮ ĐỂ ĐÁNH THỨC DÂN TRÍ

Có những cuộc đấu tranh không bắt đầu bằng tiếng súng.

Nó bắt đầu bằng một lớp học.

Bằng một cuốn sách.

Bằng một người thầy đặt câu hỏi:

Tại sao dân mình phải mãi sống trong cảnh lạc hậu?

Đó là câu chuyện của Trần Quý Cáp, một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX.

Trần Quý Cáp sinh năm 1870 tại Quảng Nam. Xuất thân trong một gia đình nông dân, ông nổi tiếng thông minh và hiếu học. Năm 1904, ông đỗ Tiến sĩ.

Nhưng ông không chọn con đường chỉ để làm quan.

Ông cùng Phan Châu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng chủ trương vận động duy tân, nâng cao dân trí, cải cách xã hội và khuyến khích thực học, thực nghiệp.

Điều đó làm tôi đặc biệt ấn tượng.

Bởi với ông, học không chỉ để có một tấm bằng.

Học là để hiểu xã hội.

Để thay đổi cuộc sống.

Để một dân tộc có thể tự đứng lên bằng tri thức của mình.

Năm 1905, Trần Quý Cáp cùng Phan Châu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng thực hiện chuyến đi vào Nam. Hoạt động của họ góp phần truyền bá tư tưởng Duy Tân ở Trung Kỳ.

Sau đó, Trần Quý Cáp làm giáo thọ ở Ninh Hòa, Khánh Hòa. Ông chủ trương đưa chữ Quốc ngữ và những nội dung học tập mới vào giáo dục.

Nhưng chính những hoạt động ấy khiến chính quyền thực dân và Nam triều chú ý.

Năm 1908, sau phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, ông bị bắt và bị xử tử tại Ninh Hòa ngày 17-5-1908.

Ông mới 38 tuổi.

Một cuộc đời ngắn.

Nhưng tư tưởng ông để lại thì không ngắn.

Điều tôi nhớ nhất về Trần Quý Cáp không phải là chức vị Tiến sĩ.

Mà là việc ông đã dùng tri thức để thức tỉnh con người.

Ông hiểu rằng một đất nước muốn thay đổi không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm.

Cần có giáo dục.

Cần có hiểu biết.

Cần có những con người biết suy nghĩ độc lập.

Vì vậy, khi nhìn vào một lớp học hôm nay, tôi nghĩ đến những người như Trần Quý Cáp.

Ngày nay, học sinh có trường học.

Có sách.

Có Internet.

Có vô số cơ hội tiếp cận tri thức.

Những điều ấy tưởng như bình thường, nhưng đã từng là ước mơ rất lớn của nhiều thế hệ.

Trần Quý Cáp đã nằm xuống hơn một thế kỷ trước.

Nhưng câu chuyện của ông vẫn nhắc chúng ta một điều:

Một người thầy có thể không cầm súng, nhưng một tư tưởng đúng có thể đi rất xa.

Và đôi khi, thay đổi lớn của một dân tộc bắt đầu từ một người dám nói:

“Phải học để biết mình, biết người và thay đổi vận mệnh của mình.”