Trần Quý Cáp – Người thầy của một phong trào canh tân
Tác giả: Nhữ Vũ Khánh Linh
Trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX, có những người không chỉ hoạt động chính trị mà còn dùng việc dạy học và truyền bá tư tưởng để thay đổi xã hội.
Trần Quý Cáp là một trong những người như vậy.
Ông sinh năm 1870 tại Quảng Nam. Là một nhà Nho có tư tưởng tiến bộ, ông sớm nhận thấy những hạn chế của nền giáo dục và xã hội đương thời.
Trần Quý Cáp có quan hệ gần gũi về tư tưởng với Phan Châu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng. Ba người thường được nhắc đến như những sĩ phu tiêu biểu của phong trào Duy Tân ở Quảng Nam.
Ông đặc biệt chú trọng việc mở mang dân trí và truyền bá tư tưởng mới.
Trong phong trào Duy Tân, các sĩ phu không chỉ nói về chuyện học hành. Họ còn cổ vũ phát triển kinh tế, mở trường, dùng chữ Quốc ngữ và thay đổi những tập quán xã hội lạc hậu.
Phong trào chống thuế Trung Kỳ năm 1908 khiến chính quyền thực dân đàn áp mạnh.
Trần Quý Cáp bị bắt và bị xử chém năm 1908.
Cái chết của ông khiến tên tuổi trở thành một biểu tượng của lớp sĩ phu yêu nước đầu thế kỷ XX.
Điều đáng nhớ ở Trần Quý Cáp là ông không xem giáo dục đơn thuần là con đường để một cá nhân đỗ đạt làm quan.
Với ông và những người cùng chí hướng, tri thức phải giúp con người hiểu xã hội, hiểu đất nước và tự thay đổi mình.
Đó cũng là một trong những tư tưởng quan trọng của phong trào Duy Tân.
