Trần Quý Cáp - Nhà nho cấp tiến và cái chết làm chấn động miền Trung
Nhà tư tưởng kiệt xuất của phong trào Duy Tân, người đã lấy chính máu của mình để bảo vệ cho lý tưởng dân chủ và khát vọng tự cường của dân tộc.
Tư tưởng đi trước thời đại: Trần Quý Cáp (1870 - 1908) là một nhà nho tài năng nhưng tư tưởng vô cùng tân tiến. Cùng với Phan Châu Trinh, ông kịch liệt lên án lối học từ chương sáo rỗng, kêu gọi "khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Ông vận động nhân dân học quốc ngữ, mở mang công thương nghiệp, đả kích tư tưởng phong kiến hủ lậu.
Cảm hứng cho cao trào kháng thuế: Những bài diễn thuyết rực lửa và thơ ca của ông đã thức tỉnh mạnh mẽ nông dân miền Trung. Năm 1908, phong trào chống sưu thuế nổ ra rầm rộ từ Quảng Nam lan rộng ra nhiều tỉnh. Dù Trần Quý Cáp không trực tiếp lãnh đạo bạo động, thực dân Pháp và Nam triều bù nhìn vô cùng khiếp sợ trước tầm ảnh hưởng tư tưởng của ông.
Vụ án oan khuất và sự hy sinh lẫm liệt: Mượn cớ phong trào kháng thuế, địch đã bắt giam và khép Trần Quý Cáp vào tội "mưu phản". Ông bị kết án "trảm yêu" (chém ngang lưng) tại chợ Nha Trang. Cái chết vô cùng bi thảm và lẫm liệt của ông ở tuổi 38 đã làm rúng động cả nước, tô đậm thêm tội ác của thực dân, đồng thời thổi bùng lên ngọn lửa căm hờn của nhân dân.
