Trận Ruộng Gò ngày 06/12/1947

Cách nay 74 năm tại Ruộng Gò, xã Đăng Hưng Phước và xã Thanh Bình, huyện Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho (nay là Tiền Giang) trận đánh lớn của Trung đoàn 120 và lực lượng vũ trang địa phương tỉnh Mỹ Tho với lực lượng binh đoàn Lê Dương - Âu Phi trong thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954 vào ngày 06/12/1947 (24/10 âm lịch).

Cuối năm 1947, tại chiến trường Nam bộ, tình hình có những chuyển biến lớn. Quân Pháp co lại để bảo vệ những vùng vừa mới chiếm, tuyển mộ thêm lực lượng, mở rộng hệ thống đồn bót, tháp canh, nhất là ở các tuyến giao thông thủy, bộ để kiểm soát nhân dân, củng cố lại bộ máy chính quyền huyện, xã và mở nhiều cuộc hành quân, càn quét vào vùng giải phóng để tiêu diệt lực lượng cách mạng. Ngoài ra, chúng còn dùng vật chất mua chuộc những chức sắc và thành lập lực lượng vũ trang Cao Đài, Hòa Hảo để chống lại lực lượng kháng chiến.

Để đối phó với âm mưu của địch, lãnh đạo hai tỉnh Gò Công và Mỹ Tho khẩn trương đề ra chủ trương trong giai đoạn cách mạng mới: Đưa cán bộ về bám trụ địa phương, xây dựng lại cơ sở Đảng và cơ sở quần chúng ở những vùng tạm bị chiếm nhằm đẩy mạnh phong trào. Tại Mỹ Tho và các huyện triển khai một loạt các công tác về tổ chức, dân vận và công tác kinh tế, tiến hành cho cán bộ, đảng viên trở lại địa phương xây dựng và củng cố cơ sở Đảng và phong trào quần chúng.

Trong tháng 11/1947, sau khi quân chủ lực Trung đoàn 120 đánh đồn Tịnh Hà thắng lợi, địch nhận định sự hoạt động của bộ đội Việt Minh uy hiếp đến thị xã Mỹ Tho, con đường tiếp tế đến Chợ Gạo, Gò Công ảnh hưởng đến các tỉnh miền Tây. Vì vậy chúng điều binh đoàn Lê Dương - Âu Phi cơ động, tinh nhuệ của Tướng Lơ-cờ-le tổ chức cuộc hành quân càn quét lớn vào 06 xã vùng thị xã Mỹ Tho, Chợ Gạo (gồm các xã Thanh Bình, Song Bình, Đăng Hưng Phước, Lương Hòa Lạc) và xã Long Trì, huyện Châu Thành, tỉnh Tân An (nay là huyện Châu Thành, tỉnh Long An). Mục đích cuộc hành quân của địch là dùng lực lượng tinh nhuệ mạnh hơn ta gấp 10 lần để tiêu diệt lực lượng ta, giải tỏa sự uy hiếp thị xã Mỹ Tho và các vùng phụ cận. Ngày 05 tháng 12/1947, ta nắm được tình hình địch tập trung lính Lê Dương rất lớn ở thị xã Mỹ Tho và sẽ tổ chức cuộc càn quét lớn vào vùng đóng quân của quân chủ lực ta. Từ 03 - 04 giờ sáng ngày 06/12/1947, địch cho binh đoàn Lê Dương cơ động xuất phát từ thị xã Mỹ Tho mở hai gọng kềm lớn: Thứ nhất, từ thị xã Mỹ Tho hành quân bộ đến ngã tư Chà Sáu theo kinh Hai Cúc hướng vào ngã ba Thanh Bình. Thứ hai, địch cho cơ giới chuyển quân từ thị xã Mỹ Tho đến ngã ba Lộ Xoài đổ bộ tại đây, chúng chia làm hai mũi: Mũi thứ nhất, đi theo Lộ Xoài để phối hợp với bọn lính ở bót Ông Văn. Mũi thứ hai, đi bọc vào xã Song Bình lên phối hợp với các cánh quân trên để quyết chiến tiêu diệt lực lượng ta tại xã Song Bình.

Để hỗ trợ cho bộ binh hai gọng kềm, địch kéo 02 khẩu pháo 105mm từ thị xã Mỹ Tho đến bố trí tại ngã ba Lộ Xoài; 01 đơn vị pháo tại bót Ông Văn (xã Đăng Hưng Phước) và 01 đơn vị pháo Tân Hiệp để chi viện cho cuộc hành quân càn quét. Ngoài ra, địch còn sử dụng máy bay trinh sát đảo quanh khu vực 06 xã để phát hiện lực lượng ta, kêu pháo bắn và định hướng cho lính bộ binh càn quét. Ý đồ của địch là dùng 02 gọng kềm lớn để tiêu diệt ta tại Song Bình, sau đó tiếp tục càn quét các xã theo kế hoạch.

Về phía ta, ngày 04/12/1947, Trung đoàn 120 từ Tân An sang hoạt động hỗ trợ cho huyện Chợ Gạo, đã đánh diệt đồn Tịnh Hà. Sau khi rút về đóng tại khu vực giáp ranh ba xã Thanh Bình, Song Bình và Đăng Hưng Phước, Trung đoàn 120 triển khai bố trí Trung đội 1072 chặn đầu dọc lộ kinh Hai Cúc; Đại đội 1075 bố trí phía trên lộ để xuyên hông địch; Trung đội 1080 đánh mạnh chia cắt đội hình địch để cho Đại đội 1075 diệt bọn đi đầu và cắt đội hình địch. Ngoài ra, Tiểu đội chiến đấu quân tỉnh Mỹ Tho được bố trí từ Song Bình lên Gò Cát (xã Mỹ Phong); Tiểu đội Công an xung phong huyện Chợ Gạo phụ trách hướng từ xã Long Trì, huyện Châu Thành, tỉnh Tân An đến Bình Cách, xã Tân Bình Thạnh, huyện Chợ Gạo.

Khoảng 08 giờ ngày 06/12/1947, trên lộ kinh Hai Cúc gọng kềm số 1 của địch cứ hùng hổ đi hàng ba, hàng bốn dày đặc. Ta đã bố trí công sự, ngụy trang kỹ, đợi địch cách 30m, các khẩu trung liên, tiểu liên nổ súng mãnh liệt, dồn dập vào đội hình địch. Bị đánh bất ngờ, địch chết rất nhiều trên lộ. Số còn sống sót tạt xuống nằm hai bên đường. Trung đội 1080 chia cắt đội hình không cho bọn phía sau dồn tới. Đại đội 1075 xung phong đánh xuyên hông địch. Địch bị ta đánh tạt xuống kinh Hai Cúc, ta dùng lựu đạn, các loại súng diệt rất nhiều địch tại đây. Sở chỉ huy cánh quân này của địch bị diệt nên chạy rối loạn. Đại đội 1075 và 01 Trung đội 1080 của ta truy kích địch gần 02km. Số còn lại chạy xuống hướng Lộ Xoài. Sau khi ta đánh tan gọng kềm thứ nhất của địch tại kinh Hai Cúc, Trung đoàn ra lệnh rút về đóng giữ tại ấp 6, ấp 7 (Ruộng Gò) để đối phó với cánh quân từ Lộ Xoài và từ Ông Văn lên. Số súng đạn trong trận đầu, ta bổ sung cho bộ đội đánh các trận sau.

Khoảng 13 giờ ngày 06/12/1947, sau khi gọng kềm thứ nhất bị ta đánh tan tác ở kinh Hai Cúc, địch chạy về củng cố tổ chức, liên lạc với cánh quân gọng kìm số 2 ở Lộ Xoài tổ chức tấn công vào ấp 6, ấp 7 (Ruộng Gò). Tại đây, chúng đi dưới ruộng (lúa sắp chín) ta phục sẵn ở các bờ trâm bầu, đợi địch tới gần, ta mới nổ súng. Do ỷ quân số đông, sĩ quan Pháp đốc thúc quân lính tiến lên. Trận đánh giáp lá cà xảy ra, ta dùng lưỡi lê, mã tấu, báng súng, lựu đạn diệt địch tại chỗ. Cũng trong lúc này, một tốp lính từ bót Ông Văn, đánh vào sườn trận địa ta, bị ta đánh phủ đầu, phải dừng lại, tiến rất chậm.

Đến 14 giờ 30 phút ngày 06/12/1947, ta hết đạn, địch cũng hết đạn. Địch không còn hung hăng như trước nữa chỉ hô "A lê Việt Minh", "A lê Việt Minh", và bắn theo đường ta rút lui về đến kinh Phụ nữ xã Đăng Hưng Phước, đồng chí Nguyễn Công Trung hy sinh vì bị trúng đạn từ phía sau bắn đuổi theo. Vào 15 giờ ngày 06/12/1947, trên chiến trường ngừng tiếng súng. Địch được tăng viện 01 tiểu đoàn nữa để hỗ trợ 02 cánh quân lớn bị thiệt hại nặng. Chúng bắt dân khiêng xác bọn bị chết, bị thương tập trung trên kinh Hai Cúc và Lộ Xoài để đưa về Mỹ Tho. Chúng phải lấy xác chết hơn tuần lễ vẫn còn sót. Kế hoạch hành quân càn quét 06 xã để tiêu diệt quân chủ lực ta của địch thất bại hoàn toàn, bị thiệt hại lớn về sinh lực Lê Dương cơ động tinh nhuệ. Sau đó, ta củng cố đội hình, giải quyết thương binh và các chiến sĩ hy sinh và rút về phía Bắc lộ 4.

Trong trận chống càn này, địch chết trên 300 tên lính Âu Phi (binh đoàn này củng cố lại, sau đó bị ta đánh ở Cao Lãnh, đơn vị này tan rã, phiên hiệu này trên chiến trường không còn). Bị thua đau, chúng điên cuồng bố ráp tàn sát và đốt nhà cửa, lúa thóc của nhân dân ở ấp Đăng Nẵm, xã Đăng Hưng Phước, ở Ruộng Gò, Xóm Chùa, xã Thanh Bình và Đập Chuối, xã Song Bình, nhưng không khuất phục được lòng yêu nước của nhân dân ta mà còn làm cháy lên ngọn lửa căm hờn quyết tâm tiêu diệt kẻ thù giành lại độc lập cho dân tộc.

Để có cơ sở pháp lý bảo vệ và phát huy giá trị lịch sử truyền thống đấu tranh cách mạng hào hùng trên địa bàn huyện Chợ Gạo nói riêng và tỉnh Tiền Giang nói chung, Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang công nhận "Trận Ruộng Gò, xã Thanh Bình và Đăng Hưng Phước ngày 06/12/1947" là Di tích lịch sử cách mạng vào năm 2020.