TRẬN TẬP KÍCH CĂN CỨ KHÔNG QUÂN PHÚ BÀI – MỞ MÀN MẶT TRẬN HUẾ XUÂN MẬU THÂN 1968

Thời kỳ lịch sử

31-1-1968 – Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, mặt trận Trị - Thiên - Huế.
PHẦN I – PHÚ BÀI, CĂN CỨ QUÂN SỰ Ở PHÍA NAM HUẾ

Muốn hiểu vì sao Phú Bài trở thành một trong những mục tiêu đầu tiên của trận đánh Huế, phải nhìn vào vị trí của nó.

Phú Bài nằm ở phía nam Huế, trên trục Quốc lộ 1, đồng thời có sân bay quân sự quan trọng.

Đây không chỉ là một đường băng.

Đó là một căn cứ quân sự lớn.

Theo tài liệu của Quân khu 4, tại thời điểm Xuân Mậu Thân, căn cứ Phú Bài có hai tiểu đoàn bộ binh Mỹ, một tiểu đoàn pháo hỗn hợp và một chi đoàn xe tăng. Vì vậy, Phú Bài vừa là căn cứ không quân, vừa là một vị trí quân sự có khả năng tiếp nhận, tập trung và cơ động lực lượng.

Đối với lực lượng chuẩn bị tiến công Huế, Phú Bài nằm ngay trên hướng mà quân địch có thể sử dụng để đưa lực lượng vào thành phố.

Nếu Huế là trung tâm của trận đánh, thì Phú Bài giống như một cánh cửa lớn ở phía nam.

Muốn tiến công và giữ được thế chủ động ở Huế, không thể bỏ qua căn cứ này.

Bởi vậy, trong kế hoạch của cánh Nam Trị - Thiên - Huế, Phú Bài được xác định là một mục tiêu quan trọng.

Lực lượng cánh Nam gồm nhiều thành phần: bộ binh, đặc công, trinh sát, công binh, thông tin, biệt động và lực lượng địa phương. Nhiệm vụ của cánh Nam không chỉ là đánh vào các cơ quan quân sự, hành chính trong thành phố, mà còn kiềm chế, bao vây và làm tê liệt căn cứ Phú Bài, đồng thời ngăn chặn lực lượng đối phương phản kích từ phía nam vào Huế.

Những ngày cuối tháng 1 năm 1968, các đơn vị âm thầm hành quân về vị trí tập kết.

Phía trước họ là Huế.

Và trước khi tiếng súng vang lên trong thành phố, Phú Bài phải hứng chịu những phát đạn đầu tiên.

Chú thích ảnh: Phú Bài Combat Base trong năm 1968 và không gian căn cứ quân sự phía nam Huế. Các ảnh là tư liệu thật của thời kỳ chiến tranh; không phải ảnh chụp đúng thời điểm loạt pháo mở màn ngày 31-1-1968.

Nguồn: National Archives; U.S. Marine Corps Archives; Wikimedia Commons, bộ sưu tập ảnh Phú Bài Combat Base.

PHẦN II – 2 GIỜ 33 PHÚT SÁNG

Đêm 30 rạng sáng 31 tháng 1 năm 1968.

Huế vẫn đang trong những ngày Tết.

Nhưng ở phía ngoài thành phố, các đơn vị tiến công đã vào vị trí.

Theo tài liệu của Quân khu 4, 2 giờ 33 phút ngày 31-1-1968, pháo ĐKZ của cánh Nam bắn vào sân bay Phú Bài.

Đó là hiệu lệnh.

Sau những loạt đạn nhằm vào Phú Bài, cuộc Tổng tiến công trên toàn mặt trận Trị - Thiên - Huế bắt đầu.

Báo Quân đội nhân dân cũng ghi nhận thời điểm 2 giờ 30 phút ngày 31-1, từ đỉnh núi Kim Phụng, bộ phận tiền tiêu báo cáo xin lệnh; sau khi được chấp thuận, Đặng Kinh ra lệnh cho ĐKZ bắn vào sân bay Phú Bài. Ngay sau đó, các đơn vị được giao nhiệm vụ đánh những mục tiêu chủ yếu ở Huế đồng loạt nổ súng.

Hai phút.

Chỉ khoảng hai phút chênh lệch giữa các tài liệu về mốc thời gian cụ thể, nhưng cùng thống nhất vào khoảng 2 giờ 30 - 2 giờ 33 phút sáng 31-1-1968.

Điều quan trọng hơn là ý nghĩa của những phát đạn ấy.

Đó không phải một cuộc pháo kích đơn lẻ.

Nó là tiếng súng mở màn cho trận Huế.

Ở Phú Bài, căn cứ quân sự bị đặt dưới hỏa lực.

Ở Huế, các mục tiêu đồng loạt bị tiến công.

Từ những vị trí đã ém sẵn, lực lượng vũ trang bắt đầu chuyển sang tiến công.

Tài liệu của phía Mỹ ghi nhận trong đêm đầu tiên Phú Bài cũng chịu hỏa lực cối và một cuộc tiến công trên bộ từ hướng bắc và đông bắc; sân bay vẫn còn sử dụng được sau đợt đánh ban đầu. Điều này cho thấy cần phân biệt rõ: loạt pháo mở màn vào Phú Bài là chắc chắn, còn mức độ và kết quả của cuộc đánh bộ vào chính khu vực sân bay trong những giờ đầu được các nguồn mô tả khác nhau.

Đây là điểm rất quan trọng khi kể lại lịch sử.

Không nên biến một loạt pháo mở màn thành câu chuyện “đột nhập phá hủy toàn bộ sân bay” nếu tư liệu không chứng minh như vậy.

Phú Bài bị đánh.

Nhưng trận đánh Phú Bài phải được đặt trong toàn bộ chiến trường Huế, nơi mục tiêu lớn nhất là phá vỡ hệ thống phòng thủ, đánh chiếm các vị trí quan trọng và tạo điều kiện cho cuộc tiến công vào thành phố.

Tiếng pháo từ Phú Bài vang lên.

Và Huế bắt đầu rung chuyển.

Chú thích ảnh: Phú Bài trong năm 1968 – căn cứ có đường băng, khu vực đồn trú và lực lượng không quân. Ảnh tư liệu cùng thời kỳ, không phải ảnh ghi lại chính loạt pháo lúc 2 giờ 33 phút.

Nguồn: U.S. Marine Corps Archives; National Archives; tư liệu ảnh Phú Bài năm 1968.

PHẦN III – TỪ PHÚ BÀI, LỬA ĐẠN LAN VÀO HUẾ

Sau tiếng pháo mở màn, trận đánh không còn giới hạn ở sân bay.

Toàn bộ chiến trường Huế chuyển động.

Các lực lượng ở cánh Bắc và cánh Nam đồng loạt tiến công những mục tiêu đã được xác định.

Ở phía nam thành phố, các đơn vị đánh vào hệ thống cơ quan quân sự, hành chính và các vị trí quan trọng.

Ở phía bắc, lực lượng tiến vào khu Thành Nội, Mang Cá và các mục tiêu khác.

Theo tài liệu tổng kết của Chính phủ, lúc 22 giờ 33 phút ngày 31-1 là một mốc được ghi trong một số tài liệu về mặt trận Huế; tuy nhiên các nguồn quân sự chi tiết hơn của Quân khu 4 và Báo Quân đội nhân dân xác định 2 giờ 33 phút sáng 31-1 là thời điểm pháo ĐKZ cánh Nam bắn vào Phú Bài và phát lệnh mở màn. Vì vậy, trong câu chuyện này, chúng ta lấy mốc 2 giờ 33 phút làm mốc chính vì được các nguồn quân sự chi tiết xác nhận.

Điều đáng nói là Phú Bài không phải một mục tiêu đứng riêng.

Nó nằm trong một hệ thống.

Nếu các lực lượng ở Huế tiến công từ trong thành phố, thì các đơn vị phía ngoài phải tìm cách ngăn chặn những cánh quân có thể tiến vào giải vây.

Vì vậy, cuộc chiến quanh Phú Bài tiếp tục kéo dài cùng với trận Huế.

Căn cứ này trở thành một trong những nơi tập trung lực lượng để tổ chức phản kích.

Tài liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết trong quá trình chiến đấu, Bộ Tổng Tham mưu đã chỉ đạo Quân khu Trị - Thiên điều chỉnh lực lượng, cơ động lên phía nam Phú Bài để đánh quân phản kích.

Điều đó cho thấy ý nghĩa chiến trường của Phú Bài.

Nó không chỉ là một sân bay.

Nó là một đầu mối quân sự.

Ai kiểm soát được khu vực này sẽ có lợi thế lớn trong việc đưa lực lượng về Huế hoặc tổ chức phản công.

Trong những ngày tiếp theo, cuộc chiến ngày càng dữ dội.

Phía đối phương tìm cách đưa lực lượng vào giải vây.

Phía ta tìm cách giữ những vị trí đã chiếm được và ngăn cản các cuộc phản kích.

Huế trở thành một chiến trường kéo dài suốt nhiều tuần.

Và Phú Bài nằm ở ngay phía sau tuyến chiến đấu ấy.

Chú thích ảnh: Lực lượng Mỹ tăng cường phòng thủ tại Phú Bài sau các đợt tiến công đầu năm 1968. Ảnh NARA ngày 6-3-1968 cho thấy binh sĩ 3rd Brigade, 82nd Airborne Division gia cố công sự và bố trí hỏa lực tại căn cứ.

Nguồn: National Archives, ảnh NARA 111-CCV-618-CC47381 và 111-CCV-635-CC47382.

PHẦN IV – NHỮNG NGƯỜI GIỮ CỬA NAM HUẾ

Nếu chỉ nhìn vào loạt pháo lúc 2 giờ 33 phút, chúng ta sẽ bỏ qua phần khó khăn nhất của trận đánh.

Đó là những ngày sau đó.

Khi bất ngờ ban đầu qua đi, các lực lượng phòng thủ bắt đầu tổ chức phản kích.

Phú Bài trở thành một căn cứ quan trọng để lực lượng đối phương tập trung và cơ động.

Còn lực lượng cách mạng phải tìm cách giữ thế chủ động ở phía nam Huế.

Trong chiến đấu, một trận đánh không kết thúc khi tiếng pháo đầu tiên im tiếng.

Nó tiếp tục bằng những cuộc chạm súng.

Những trận phục kích.

Những lần ngăn chặn quân phản kích.

Những cuộc hành quân giành giật từng tuyến đường.

Và những người lính phải sống nhiều ngày trong điều kiện chiến đấu liên tục.

Một tư liệu đặc biệt của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại câu chuyện 11 cô gái sông Hương.

Trong trận đánh đêm 11 rạng sáng 12-2-1968, tiểu đội nữ du kích này được giao nhiệm vụ phối hợp với bộ đội chủ lực đánh chặn đợt phản công của đối phương từ sân bay Phú Bài.

Chi tiết ấy cho chúng ta thấy một điều:

Phú Bài không chỉ là nơi bị pháo kích vào đêm mở màn.

Trong những ngày sau, nó trở thành một hướng xuất phát của lực lượng phản kích, và vùng đất phía nam Huế trở thành nơi diễn ra những trận chiến khốc liệt.

Những người lính ở đó phải đối mặt với một cuộc chiến mà ranh giới giữa tiến công và phòng ngự thay đổi từng ngày.

Một bên tìm cách tiến vào.

Một bên tìm cách đẩy ra.

Một bên tìm cách giữ căn cứ.

Một bên tìm cách làm căn cứ ấy mất khả năng phát huy tác dụng.

Và giữa tất cả những chuyển động ấy là những con người.

Những người lính trẻ.

Những cô gái du kích.

Những người dân Huế giúp dẫn đường, tải thương, tiếp tế.

Những người nằm lại bên những con đường ngoại thành.

Chiến tranh không chỉ diễn ra trên bản đồ.

Nó diễn ra trong từng căn nhà.

Từng cánh đồng.

Từng con đường dẫn vào thành phố.

Và ở phía nam Huế, cái tên Phú Bài trở thành một phần của ký ức ấy.

Chú thích ảnh: Tiểu đội 11 cô gái sông Hương – lực lượng nữ du kích Huế được giao phối hợp với bộ đội chủ lực đánh chặn cuộc phản công từ hướng sân bay Phú Bài trong đêm 11 rạng sáng 12-2-1968.

Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, tư liệu về 11 cô gái sông Hương.

LỜI KẾT – TIẾNG PHÁO MỞ CỬA CHO MỘT TRẬN ĐÁNH LỚN

Rạng sáng 31-1-1968, tiếng pháo ĐKZ bắn vào Phú Bài vang lên giữa một vùng đất tưởng như đang chìm trong không khí Tết.

Nhưng sau tiếng pháo ấy là cả một chiến trường.

Huế bùng lên.

Những mục tiêu quân sự, hành chính và các căn cứ quan trọng đồng loạt bị tiến công.

Phú Bài trở thành một trong những điểm nóng của trận đánh.

Và từ đó, cuộc chiến kéo dài suốt 25 ngày đêm, từ 31-1 đến 24-2-1968.

Ngày nay, nhìn lại sự kiện ấy, điều đáng nhớ không chỉ là những khẩu pháo đã bắn bao nhiêu quả đạn.

Cũng không chỉ là căn cứ nào bị đánh, vị trí nào được chiếm hay lực lượng nào tiến vào.

Điều đáng nhớ hơn là những người đã bước vào đêm ấy.

Họ biết rằng phía trước là những căn cứ được phòng thủ nghiêm ngặt.

Họ biết đối phương có máy bay, pháo binh, xe tăng và lực lượng cơ động.

Nhưng họ vẫn bước đi.

Có người đi vào rồi trở về.

Có người ở lại mãi với chiến trường Huế.

Có những người không có tên trong những bản tổng kết dài.

Nhưng chính họ đã làm nên từng mét đường, từng trận đánh và từng ngày trụ bám.

Phú Bài hôm nay là một sân bay dân dụng của Thừa Thiên Huế.

Những chiếc máy bay cất cánh và hạ xuống trong hòa bình.

Không còn tiếng pháo lúc 2 giờ 33 phút.

Không còn những người lính nằm trong công sự chờ một đợt phản kích.

Nhưng nếu đứng trên vùng đất ấy và nhớ lại mùa xuân năm 1968, chúng ta sẽ hiểu rằng nơi này từng là một trong những cánh cửa dẫn vào chiến trường Huế.

Một tiếng pháo đã mở màn.

Và sau tiếng pháo ấy là một trong những trận chiến dữ dội nhất của Xuân Mậu Thân 1968.

Đó là lý do câu chuyện Phú Bài cần được nhớ lại — không phải để biến chiến tranh thành huyền thoại, mà để hiểu cái giá mà một thế hệ đã trả cho những ngày tháng mà họ tin rằng đất nước rồi sẽ có ngày hòa bình.

Chú thích ảnh: Sân bay Phú Bài ngày nay – vùng đất từng là căn cứ quân sự quan trọng trong chiến tranh, nay phục vụ giao thông hàng không dân dụng trong thời bình.

Nguồn: Hình ảnh hiện trạng sân bay Phú Bài; đối chiếu với tư liệu lịch sử về căn cứ Phú Bài năm 1968.