TRẬN TẬP KÍCH CĂN CỨ LAI KHÊ CỦA ĐẶC CÔNG 429

THỜI KỲ LỊCH SỬ

Năm 1972 – cuộc tiến công chiến lược năm 1972, trên chiến trường Đông Nam Bộ, trong bối cảnh Chiến dịch Nguyễn Huệ và cuộc chiến đấu tại An Lộc – Bình Long.Lai Khê khi ấy là một căn cứ quân sự quan trọng trên tuyến Quốc lộ 13, thuộc địa bàn Bến Cát, tỉnh Bình Dương ngày nay.Đây là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng đối với việc tổ chức lực lượng và bảo đảm hoạt động quân sự trên hướng Bình Long – An Lộc. Chính vì vậy, Lai Khê trở thành một trong những mục tiêu mà lực lượng đặc công tìm cách đánh phá.
Tài liệu của địa phương xác định rõ: Đội chốt Lai Khê phối hợp với Đặc công 429 của Miền thực hiện trận tập kích đêm 11 rạng ngày 12-8-1972.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về Lai Khê và chiến trường Bình Dương – Bình Long trong thời kỳ chiến tranh. Ảnh tư liệu đúng thời điểm và đúng trận tập kích 11-12/8/1972 rất hiếm, vì vậy không sử dụng ảnh hiện đại để giả làm ảnh của trận đánh.

Nguồn: Tư liệu lịch sử huyện Bến Cát và các nguồn tư liệu về chiến trường Lai Khê – An Lộc.

PHẦN I – LAI KHÊ TRƯỚC GIỜ NỔ SÚNG

Năm 1972.

Chiến tranh đã đi đến một trong những giai đoạn dữ dội nhất.

Ở phía bắc, An Lộc đang bị bao vây. Quốc lộ 13 trở thành một tuyến đường chiến lược mà cả hai phía đều tìm cách kiểm soát. Những địa danh như Lộc Ninh, Chơn Thành, Lai Khê, Bến Cát nối với nhau thành một không gian chiến sự liên tục.

Trong không gian ấy, Lai Khê không phải một vị trí bình thường.

Đó là một căn cứ quan trọng.

Và với những người lính đặc công, một căn cứ như Lai Khê không thể được đánh bằng cách thông thường.

Họ phải luồn sâu.

Phải bí mật.

Phải tìm cách đưa lực lượng vào sát mục tiêu trước khi đối phương kịp phản ứng.

Đó là sở trường của Đặc công 429.

Tư liệu của Thư viện tỉnh Bình Dương cho biết Lữ đoàn Đặc công 429 đã lập nhiều chiến công trong những trận đánh tại Dầu Tiếng, Đồng Dù, Lai Khê, Trảng Lớn, Núi Cậu, Phước Vĩnh…

Và đêm ấy, Lai Khê lại trở thành mục tiêu.

Trong bóng tối, những người lính bắt đầu tiến về phía căn cứ.

Không có tiếng hô xung phong.

Không có đội hình lớn.

Không có những dấu hiệu cho biết một trận đánh sắp xảy ra.

Chỉ có những bước chân rất khẽ.

Một người đi trước.

Những người phía sau bám theo.

Từng mét đất được vượt qua.

Bên trong căn cứ vẫn là một đêm bình thường.

Nhưng bên ngoài, một trận đánh đã bắt đầu từ rất lâu trước khi tiếng súng đầu tiên vang lên.

Bởi với đặc công, đi được đến mục tiêu mà đối phương chưa phát hiện đã là một nửa của chiến thắng.

Và cũng chính vì thế, mỗi người lính hiểu rằng nếu bị phát hiện quá sớm, mọi thứ có thể kết thúc ngay trong đêm.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về lực lượng Đặc công 429 và truyền thống chiến đấu của đơn vị. Không khẳng định những người trong ảnh là chiến sĩ trực tiếp tham gia trận Lai Khê ngày 11-12/8/1972.

Nguồn: Thư viện tỉnh Bình Dương, tư liệu về Lữ đoàn Đặc công 429.

PHẦN II – NHỮNG BƯỚC CHÂN TRONG BÓNG TỐI

Không ai biết chính xác người lính đặc công lúc ấy nghĩ gì.

Những tư liệu lịch sử còn lại cho chúng ta biết về nhiệm vụ và diễn biến trận đánh, nhưng không thể biết được từng suy nghĩ trong lòng mỗi người.

Vì thế, không nên gán cho họ những lời nói mà lịch sử không ghi lại.

Chỉ có thể hình dung một điều rất thật:

Họ biết mình đang đi vào nơi nguy hiểm.

Tài liệu lịch sử Bến Cát ghi rằng các mũi tiến công bí mật thọc sâu, đánh thẳng vào khu sở chỉ huy, trận địa pháo, kho tàng và các trại lính.

Đó chính là khoảnh khắc đặc công phát huy cách đánh của mình.

Một căn cứ rộng lớn.

Một hệ thống phòng thủ được tổ chức.

Nhưng bên trong căn cứ, những người lính đặc công đã xuất hiện.

Rồi tiếng nổ vang lên.

Sự yên tĩnh của Lai Khê biến mất.

Những mục tiêu đã được xác định trước trở thành nơi hứng chịu đòn đánh.

Trận địa pháo bị tiến công.

Khu vực chỉ huy bị đánh.

Kho tàng và khu vực trại lính bị phá hủy.

Cả căn cứ chìm trong tiếng súng và ánh lửa.

Đối với người ở ngoài nhìn vào, đó là một trận đánh.

Nhưng với người đang ở giữa trận đánh, mỗi giây đều có thể là ranh giới giữa sống và chết.

Một tiếng súng.

Một tiếng nổ.

Một mệnh lệnh ngắn.

Một người ngã xuống.

Một người khác tiếp tục tiến lên.

Không có thời gian để dừng lại.

Bởi mục tiêu của đặc công không phải ở lại lâu.

Họ phải đánh nhanh, đánh đúng mục tiêu rồi tìm đường rút khỏi khu vực.

Tài liệu địa phương ghi nhận kết quả trận đánh rất lớn: hơn 400 đối phương bị loại khỏi vòng chiến đấu; 7 khẩu pháo 105mm và 155mm bị phá hỏng; 124 căn nhà bạt bị đánh sập.

Nhưng khi đọc những con số đó, chúng ta nên dừng lại một chút.

Bốn trăm con người không chỉ là một con số.

Bảy khẩu pháo không chỉ là bảy con số.

Một trăm hai mươi bốn căn nhà không chỉ là một dòng trong tài liệu.

Chiến tranh luôn biến những con người thành những con số trong báo cáo.

Nhưng người lính thì không sống bằng con số.

Họ có tên.

Có quê hương.

Có cha mẹ.

Có anh em.

Có những người đang chờ họ trở về.

Đó là lý do khi kể một câu chuyện thời hoa lửa, chúng ta cần nhìn cả hai phía của chiến công:

Một phía là trận đánh.

Phía còn lại là con người.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu chiến trường miền Nam năm 1972, dùng để tái hiện bối cảnh chiến tranh cùng thời với trận Lai Khê. Không coi đây là ảnh chụp trực tiếp trận tập kích đêm 11-12/8/1972.

Nguồn: Tư liệu ảnh chiến tranh được lưu hành trong các bộ sưu tập lịch sử; phần diễn biến trận Lai Khê đối chiếu theo Lịch sử Đảng bộ huyện Bến Cát.

PHẦN III – NHỮNG NGƯỜI LÍNH Ở LẠI TRONG LỊCH SỬ

Trong những câu chuyện về Đặc công 429, có một cái tên đáng nhớ: Hoàng Văn Thượng.

Tư liệu của Hội đồng Chỉ đạo xuất bản ghi lại khá cụ thể những chiến công của ông.

Tại căn cứ Lai Khê, sau khi chỉ huy tổ cắt rào mở đường, Hoàng Văn Thượng dẫn đầu đơn vị đánh thẳng vào sở chỉ huy. Tài liệu ghi ông diệt 100 tên, đánh sập 5 lô cốt và 26 nhà lính.

Những dòng chữ ấy rất ngắn.

Nhưng đằng sau nó là một cuộc đời.

Một người lính không thể biết trước mình sẽ được lịch sử nhắc tên.

Khi Hoàng Văn Thượng cùng đồng đội tiến vào Lai Khê, điều trước mắt họ không phải là một trang sách.

Đó là hàng rào.

Là căn cứ.

Là tiếng súng.

Là những mục tiêu phải hoàn thành.

Và là đồng đội đang ở ngay bên cạnh.

Chúng ta có thể hình dung khoảnh khắc ấy, nhưng không nên biến sự hình dung thành “sự thật lịch sử”.

Bởi chính sự tiết chế ấy mới khiến câu chuyện đáng tin.

Ta không cần đặt vào miệng người lính một câu nói hào hùng mà ông chưa từng nói.

Không cần dựng một cuộc đối thoại chưa từng được ghi chép.

Không cần biến người lính thành nhân vật tiểu thuyết.

Chỉ cần nhìn vào những gì họ thực sự đã làm.

Họ đã đi vào.

Họ đã chiến đấu.

Họ đã hoàn thành nhiệm vụ.

Và có người đã trở về.

Có người không.

Báo Quân đội nhân dân cũng lưu lại trường hợp liệt sĩ Hà Văn Đoái, thuộc Đại đội 42, Tiểu đoàn 10, Đoàn Đặc công 429/B3, được xác định hy sinh tại Lai Khê ngày 4-4-1972. Đây là một trong những tư liệu nhắc chúng ta rằng cái tên “Lai Khê” không chỉ gắn với những chiến công mà còn gắn với những người đã nằm lại.

Và đó có lẽ là điều xúc động nhất khi nhìn lại một trận đánh cách chúng ta hơn nửa thế kỷ.

Người lính năm ấy có thể đã rất trẻ.

Có người chưa kịp sống hết tuổi thanh xuân.

Có người rời quê hương rồi không bao giờ trở lại.

Có người sống sót, mang ký ức về trận đánh suốt phần đời còn lại.

Lịch sử thường ghi tên những người chỉ huy.

Nhưng trong bóng tối của một trận đặc công, còn có rất nhiều người lính vô danh.

Họ không có ảnh.

Không có tiểu sử dài.

Không có những dòng chữ dành riêng cho mình.

Nhưng nếu thiếu họ, trận đánh ấy không thể xảy ra.

Chú thích ảnh: Tư liệu hình ảnh về những người gắn với Đặc công 429 và ký ức chiến đấu tại Lai Khê. Riêng trường hợp liệt sĩ Hà Văn Đoái, nguồn Báo Quân đội nhân dân xác nhận ông thuộc Đoàn Đặc công 429/B3 và hy sinh tại Lai Khê ngày 4-4-1972.

Nguồn: Hội đồng Chỉ đạo xuất bản – tư liệu về Anh hùng Hoàng Văn Thượng; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN IV – SAU TIẾNG NỔ

Rồi tiếng súng cũng phải dừng.

Những người còn sống rút khỏi khu vực căn cứ.

Bóng tối lại phủ xuống Lai Khê.

Nhưng đó không còn là bóng tối của một đêm bình thường.

Phía sau họ là những mục tiêu vừa bị đánh phá.

Phía trước là con đường trở về.

Không có ánh đèn dẫn đường.

Không có tiếng vỗ tay.

Không có sân khấu.

Chỉ có những người lính tìm cách trở về với đơn vị.

Đối với một trận đánh đặc công, đôi khi rút khỏi mục tiêu cũng nguy hiểm không kém lúc tiến vào.

Những người đã đi vào bằng bóng tối lại phải tìm cách thoát ra trước khi lực lượng đối phương tổ chức phản ứng.

Và trong khoảnh khắc ấy, điều mà một người lính mong muốn nhất có lẽ không phải là một lời tuyên dương.

Mà là nhìn thấy đồng đội vẫn còn ở bên mình.

Một người.

Rồi thêm một người.

Rồi thêm một người nữa.

Cho đến khi đội hình trở về.

Những người còn sống có thể kể lại trận đánh.

Nhưng họ cũng sẽ mang theo những khoảng trống.

Một người bạn không trở về.

Một người đồng đội mất liên lạc.

Một cái tên được nhắc trong buổi điểm danh rồi không bao giờ có tiếng trả lời.

Đó là phần mà những bản tổng kết chiến thắng thường không thể nói hết.

Bởi chiến tranh không chỉ để lại những căn cứ bị phá hủy.

Nó để lại những khoảng trống trong gia đình.

Một chiếc giường không còn người nằm.

Một bức thư cuối cùng.

Một tấm ảnh cũ.

Một người mẹ chờ con.

Một người vợ chờ chồng.

Một đứa trẻ lớn lên mà ký ức về cha chỉ còn lại qua lời kể.

Đó là lý do câu chuyện Lai Khê không nên chỉ được kể như một chiến công.

Nó phải được kể như một câu chuyện của con người trong chiến tranh.

Chú thích ảnh: Những hình ảnh tư liệu về chiến trường Bình Long – An Lộc năm 1972, giúp hình dung không khí chiến tranh cùng thời với trận Lai Khê.

Nguồn: Các bộ sưu tập ảnh lịch sử về chiến trường An Lộc – Bình Long; diễn biến cụ thể của trận Lai Khê được đối chiếu với tài liệu lịch sử Bến Cát.

LỜI KẾT – LAI KHÊ VÀ MỘT THỜI KHÔNG THỂ QUÊN

Hơn nửa thế kỷ đã đi qua.

Lai Khê hôm nay không còn là Lai Khê của đêm tháng 8 năm 1972.

Những người lính trẻ ngày ấy giờ đã già, nếu họ còn sống.

Những người nằm lại thì mãi mãi ở lại với tuổi thanh xuân của mình.

Nhìn lại trận đánh, lịch sử cho chúng ta những con số, những đơn vị, những mục tiêu và những kết quả.

Nhưng ký ức của một thời hoa lửa không chỉ nằm trong những con số ấy.

Nó nằm trong một bước chân đi vào bóng tối.

Trong một bàn tay người lính nắm lấy đồng đội.

Trong một người mẹ chờ tin con.

Trong một người lính trở về nhưng suốt đời không quên những người đã không trở về cùng mình.

Đêm 11 rạng ngày 12-8-1972, Đội chốt Lai Khê phối hợp với Đặc công 429 của Miền đã đánh vào căn cứ Lai Khê. Những gì diễn ra trong đêm ấy đã trở thành một phần của lịch sử chiến trường Bình Dương trong cuộc chiến năm 1972.

Chúng ta kể lại không phải để biến chiến tranh thành một câu chuyện hào nhoáng.

Cũng không phải để phủ lên quá khứ một lớp màu huyền thoại.

Mà để nhớ.

Nhớ những người đã đi qua chiến tranh.
Nhớ những người đã trở về.
Và nhớ cả những người đã nằm lại.

Bởi khi tiếng súng đã im hơn nửa thế kỷ, điều còn lại không phải là âm thanh của đạn pháo.

Điều còn lại là ký ức.

Và ký ức ấy nhắc chúng ta rằng:

Hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.

Nó được đổi bằng tuổi trẻ, bằng máu, bằng nước mắt và bằng những cuộc chia ly mà nhiều gia đình phải mang theo suốt cả cuộc đời.

Đó chính là điều làm nên ý nghĩa của “thời hoa lửa”.

Chú thích ảnh: Lai Khê và vùng đất Bến Cát ngày nay – một không gian đã trở lại với nhịp sống hòa bình, nhưng vẫn mang trong lòng ký ức về chiến trường năm xưa.

Nguồn: Tư liệu địa phương và các tài liệu lịch sử về Lai Khê – Bến Cát