Trận tập kích chợ Chè

Trong 9 năm trường kỳ kháng chiến chống quân xâm lược, đã có hàng ngàn trận chiến đấu lớn, nhỏ xảy ra. Có những trận chiến đã đi vào những trang sử vàng của dân tộc như trận chiến đấu và chiến thắng Xuân Bồ (Lệ Thủy), trận Phù Trịch (Quảng Trạch), trận Hoàn Lão (Bố Trạch), trận Sen Bàng... đã ghi chiến công vang dội, mãi mãi là bản anh hùng ca của người dân Quảng Bình. Cũng có những trận chiến đấu tuy không lớn về quy mô, chưa tiêu diệt được nhiều quân địch nhưng có ý nghĩa lớn về mặt tinh thần, đặc biệt là nguồn cổ vũ to lớn về tinh thần chiến đấu của quân và dân ta, một trong những trận đánh đó là trận tập kích Chợ Chè.

Chợ Chè là một chợ nhỏ thuộc địa phận thôn Thạch xá Hạ- xã Sào Nam (nay là xã Hồng Thủy, huyện Lệ Thủy). Xung quanh Chợ Chè là các địa bàn trọng yếu mà địch đã chiếm đóng và lập đồn bốt. Đồn Mỹ Trung ở phía Bắc, đồn Hòa Luật Nam ở phía Nam. Chợ Chè có vị trí khá lợi hại về giao thông với động cát mênh mông phía sau, phía trước chợ là đồng ruộng chiêm trũng, xen lẫn là những con hói nối liền với phá Hạc Hải.

Bước sang năm 1949, sau 2 năm chiếm được thị xã Đồng Hới, lực lượng của địch ở vào tình trạng thiếu quân nghiêm trọng. Trước tình hình đó, thực dân Pháp đã đưa ra các đối sách mới, đó là củng cố phạm vi chiếm đóng là chủ yếu để giữ vững vùng nông thôn và thị xã, đồng thời tích cực thực hiện âm mưu: “Dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh”.

Về phía ta, chủ trương của Tỉnh ủy Quảng Bình lúc này là: “Đấu tranh chống áp bức bóc lột và chiến tranh du kích là hai phương thức đấu tranh nhằm xây dựng cơ sở. Kiên quyết rời bỏ chiến khu, tất cả về bám đồng bằng để chiến đấu. Đồng thời Tỉnh ủy Quảng Bình cũng đã cho chuyển hướng chỉ đạo vào hai huyện phía Nam là Quảng Ninh và Lệ Thủy, trên đà thắng lợi của các năm trước, tiếp tục phát động “Tuần lễ phá tề”.

Đầu năm 1949, các hoạt động quân sự, nhất là hoạt động phá tề, trừ gian bùng nổ mạnh mẽ, củng cố thêm cho phong trào nổi dậy đấu tranh của nhân dân ở vùng sau lưng địch. Sau trận tập kích thắng lợi ở đồn An Định (xã Sào Nam), ta tiếp tục triển khai trận tập kích Chợ Chè.

Trận tập kích Chợ Chè được giao cho Đại đội I thuộc lực lượng bộ đội địa phương huyện Lệ Thủy đảm nhiệm. Đại đội I đã cử ra một phân đội nhỏ gồm 7 đồng chí cán bộ Tiểu đội: Đồng chí Lê Niềm, đồng chí Phước, đồng chí Kiểm, đồng chí Trần Sự- Trưởng ban Quân sự huyện. Đồng chí Lương Hữu Sắt, Đại đội trưởng Đại đội I chỉ huy chung. Hỗ trợ cho lực lượng này còn có một số các đồng chí du kích xã Sào Nam do đồng chí Thái Bá Nhiệm phụ trách.

Sau khi theo dõi quá trình hoạt động của địch, tổ công tác đã thống nhất phương án chiến đấu. Để đảm bảo bí mật, tổ công tác cải trang như những người dân đi chợ buổi sáng, mỗi người bám sát một tên địch. Lợi dụng lúc chúng sơ hở, người chỉ huy sẽ dùng súng ngắn bắn vào tên do mình phụ trách đồng thời đó cũng là hiệu lệnh tấn công của cả tổ. Khi nghe súng nổ, các đồng chí khác nhảy vào ôm, quật ngã chúng để cướp súng. Trong lúc đó, lực lượng yểm trợ đã bố trí sẵn xung quanh chợ, nếu có trường hợp nào nguy cấp thì sẵn sàng tiếp ứng. Quyết tâm của tổ công tác lúc này là: “Bất ngờ, đánh nhanh diệt gọn. Chưa cướp được súng thì chưa về ăn tết”.

Lực lượng và phương án chiến đấu đã được bố trí sẵn sàng. Đúng lúc này, có một tốp địch gồm 12 tên từ đồn Mỹ Trung kéo lên, đi vào chợ. Tuy nhiên, các đồng chí chỉ huy sau khi cân nhắc và so sánh lực lượng thấy chưa thể đánh được nên động viên anh em kiên trì mai phục. Một lúc sau 12 tên lính lên xe đi vào hướng nam, chỉ còn lại 6 tên bảo vệ quân mang 5 khẩu súng. Nhận định thời cơ đã đến, tổ công tác triển khai đội hình chiến đấu.

Trong vai con nhà giàu, đồng chí Lương Hữu Sắt mặc quần dài trắng, áo lương đen. Đồng chí Trần Sự giả vai mật thám với quần tây, áo sơ mi sọc xanh. Đồng chí Niềm mặc áo tang. Hai đồng chí Phước và Kiểm mặc áo quần nâu gánh hai gánh cà và ớt vào chợ, mỗi đồng chí bám sát một tên địch. Đợi sau khi anh em trong tổ đã tiếp cận địch, đồng chí Sắt rút khẩu Ru- lô chĩa vào tên cai, bóp cò.

Tuy nhiên, súng không nổ. Đồng chí Sắt lao vào ôm lấy tên cai, giằng co với hắn. Một tên lính khác xông tới hỗ trợ cho tên cai. Trước tình hình đó, đồng chí Trần Sự cũng nhanh chóng lao tới, nắm khẩu súng của tên lính mang trên vai, quay một vòng cho dây súng quấn vào cổ hắn rồi kéo quật ra ra đằng sau và tước luôn khẩu súng đó nện vào đầu tên lính, hắn chỉ kịp rú lên rồi ngã vật xuống đất. Sau khi quật ngã tên lính, thấy tên cai đang cố giằng co khẩu Ru- lô với đồng chí Lương Hữu Sắt, đồng chí Trần Sự xông tới phóng một nhát dao găm vào cổ tên lính làm cho nó gục xuống. Đầu góc chợ, tên cai á và ba tên lính khác cũng vừa bị các đồng chí Niềm, đồng chí Phước và đồng chí Kiểm tước súng, buộc chúng phải đầu hàng.

Như vậy là chỉ trong vòng 15 phút, bằng sự mưu trí và tinh thần quyết tâm, tổ công tác đã kết thúc trận chiến đấu với chiến công bắt gọn 6 tên lính và thu toàn bộ vũ khí.

Trận tập kích Chợ Chè là trận đánh giữa ban ngày lại diễn ra ngay sau lưng địch nên có ý nghĩa và tác dụng to lớn, gây được niềm tin trong nhân dân, là nguồn cổ vũ hết sức to lớn về tinh thần chiến đấu cho quân và dân trên khắp các chiến trường. Sau trận tập kích Chợ Chè, địch buộc phải rút quân ở đồn Vạn Xuân (Quảng Ninh), đồn Xuân Hòa (Lệ Thủy) để tập trung quân về đối phó ở vùng địch hậu. Lợi dụng tình hình đó, ta có thêm điều kiện để mở rộng căn cứ ở vùng tiền chiến khu, khai thông thêm đường liên lạc giữa chiến khu và đồng bằng. Tình hình giữa ta và địch diễn ra lúc này đúng như ý đồ chỉ đạo của Huyện ủy Lệ Thủy và Tỉnh ủy Quảng Bình trước đó.

Trận tập kích Chợ Chè, sau này nhân dân địa phương còn gọi là “Trận ôm hè” để nhớ về trận đánh của những người dân chủ yếu là tay không xông vào cướp vũ khí của địch đánh địch giữa ban ngày. Sau trận “ôm hè”, trên khắp Quảng Bình, phong trào cướp vũ khí của địch đánh địch trở thành phong trào điển hình để học tập và nhân rộng.