Trần Tế Xương – bậc thầy thơ trào phúng Việt Nam
Trần Kế Xương(1870-1907), còn gọi là Tú Xương, Trần Tế Xương, Trần Cao Xương (1870-1907), nhà thơ trào phúng Việt Nam, quê làng Vị Xuyên, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định, nay là phố Hàng Nâu, thành phố Nam Định. Ông nhiều lần đi thi, tính ra có tất cả 8 lần. Đó là các khoa Bính Tuất (1886), Mậu Tý (1888), Tân Mão (1891), Giáp Ngọ (1894), Đinh Dậu (1897), Canh Tý (1900), Quý Mão (1903) và Bính Ngọ (1906). Sau 3 lần hỏng thi, mãi đến lần thứ tư khoa Giáp Ngọ (1894) ông mới đậu Tú tài, nhưng cũng chỉ là Tú tài thiên thủ (lấy thêm). Sau đó, ông không sao lên nổi Cử nhân, mặc dù đã khá kiên trì theo đuổi. Vì chỉ đỗ đến Tú tài nên ông được gọi là Tú Xương.Mặc dù vậy, ông vẫn nổi tiếng trong văn chương, nhất là về thơ trào phúng với sắc thái độc đáo, phóng khoáng, hào hoa nhưng cũng giàu suy tư. Thơ văn của ông nổi tới mức được coi là một trong hai đặc sản của tỉnh Nam Định là "ăn chuối ngự, đọc thơ Xương". Ông thường "xuất khẩu thành chương", đọc cho bạn bè nghe mà không ghi chép. Sau này, các nhà sưu tầm mới tập hợp lại, in thành sách, có sách 100 bài, có sách 150 bài, có sách gần 200 bài, lẫn với thơ của người khác. Trần Tế Xương được xem như người khai sáng dòng thơ trào phúng Việt Nam, mặc dù trước ông đã có người làm loại thơ này. Thơ Trần Tế Xương phong phú, đa dạng, biến ảo, trong đó nổi lên giọng cười cay độc, thường được xem như phong cách riêng, với một trình độ ngôn ngữ nghệ thuật từng được mệnh danh là "thần thơ thánh chữ". Thơ Tú Xương ghi lại trung thực và sâu sắc bộ mặt xã hội Việt Nam trong buổi đầu của chế độ thực dân nửa phong kiến. Có được thành công đó là do tiếng cười Tú Xương là tiếng cười ra nước mắt, tiếng cười đau đời, đứt ruột, nát gan. Ngoài lối thơ trào phúng, ông cũng có nhiều bài thơ thể hiện lòng yêu nước, như các bài thơ tỏ niềm tưởng nhớ Phan Bội Châu, lời man mác trữ tình. Ngày 15/12 Bính Ngọ, nhằm 29/1/1907, ông mất đột ngột vì mắc cơn mưa, rét trên đường về quê ngoại, hưởng thọ 37 tuổi.
