Trần Thái Tông và cuộc kháng chiến chống Mông Cổ năm 1258

Đầu thế kỷ XIII, vó ngựa Mông Cổ đã tạo nên một đế quốc rộng lớn chưa từng có trong lịch sử. Sau khi chinh phục nhiều vùng đất ở châu Á, quân Mông Cổ hướng xuống Đại Việt. Năm 1257, đại quân Mông Cổ do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy tiến vào nước ta từ phía Tây Bắc. Vua Trần Thái Tông và triều đình nhận thấy đối phương có lực lượng mạnh, đặc biệt là kỵ binh thiện chiến, nên không lựa chọn cách đối đầu trực diện ngay từ đầu. Quân Đại Việt chủ động rút khỏi kinh thành Thăng Long, thực hiện kế sách bảo toàn lực lượng. Quân Mông Cổ tiến vào Thăng Long nhưng thành phố gần như không còn quân chủ lực. Đối với một đạo quân quen với chiến thắng nhanh chóng, việc chiếm được kinh thành tưởng như là thắng lợi, nhưng họ không thể bắt được quân Trần và cũng không thể kiểm soát được vùng đồng bằng. Sau một thời gian ngắn, quân Mông Cổ bắt đầu gặp khó khăn về lương thực và điều kiện chiến đấu. Quân Trần chuyển sang phản công. Ngày 29 tháng 1 năm 1258, quân Trần đánh lớn ở Đông Bộ Đầu, khu vực phía đông Thăng Long. Quân Mông Cổ bị đánh bật khỏi kinh thành và phải rút chạy về phía Bắc. Cuộc xâm lược đầu tiên của quân Mông Cổ vào Đại Việt kết thúc chỉ sau một thời gian tương đối ngắn. Chiến thắng năm 1258 trở thành kinh nghiệm quan trọng cho những cuộc kháng chiến sau này. Nhà Trần nhận ra rằng một đạo quân mạnh về kỵ binh không nhất thiết phải được đánh bằng cách đối đầu trực diện. Có thể rút lui để bảo toàn lực lượng, bỏ thành để giữ quân, kéo dài chiến tranh để làm đối phương suy yếu rồi mới phản công. Chính những kinh nghiệm ấy sau này được phát triển thành nghệ thuật quân sự đặc sắc trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông năm 1285 và 1288.