Trần Thái Tông – Vua trẻ xây nền móng vững chắc cho nước
Trần Thái Tông tên thật là Trần Cảnh, lên ngôi vua khi còn rất trẻ, chưa đầy hai mươi tuổi. Lúc đó, triều đình mới chuyển từ nhà Lý sang nhà Trần, lòng người chưa yên, nhiều người còn nghi ngờ một cậu bé có thể cai trị được quốc gia hay không. Phía bên ngoài, đế chế Mông đang mạnh như bão tố ở phương Bắc, đã chinh phục nhiều nước lớn, ai cũng sợ một ngày nào đó họ sẽ hướng về nước ta. Trước tình thế đó, Trần Thái Tông không hề nao núng, ông hiểu rằng chỉ cần mình thực sự chăm chỉ, công bằng, vì nước vì dân, thì mọi người sẽ tin tưởng và cùng nhau xây dựng nước nhà.
Ngay từ những ngày đầu trị vì, ông bắt tay vào việc củng cố mọi mặt từ trong ra ngoài. Ông chia rõ chức vụ cho từng quan lại, quy định rõ ai làm gì, không để ai lạm quyền; ra lệnh cấm tham nhũng nghiêm ngặt, ai lấy của dân, hối lộ đều bị xử phạt nặng, không kể thân thích hay quyền quý. Ông đặc biệt chú ý đến đời sống nông dân: khuyến khích khai phá ruộng đất hoang, đào kênh dẫn nước, đắp đê phòng lũ, giảm thuế cho những gia đình gặp khó khăn. Ông nói: "Người nông dân là gốc rễ của nước, nếu gốc rễ không được chăm sóc, cây sẽ không thể xanh tốt".
Đối với quân đội, ông ra lệnh huấn luyện thường xuyên, tích trữ lương thực, xây dựng thành trì, đồn canh dọc theo biên giới. Ông biết rõ giặc Mông hung hãn, không bao giờ ngừng ý định xâm nhập, nên chuẩn bị từ lúc chưa có dấu hiệu chiến tranh, để khi giặc đến, ta đã sẵn sàng đón đỡ. Ông thường nói với các tướng: "Chúng ta không muốn chiến tranh, nhưng không bao giờ được không chuẩn bị chiến tranh".
Khi quân Mông lần đầu tiên đổ bộ xâm nhập nước ta, tình thế rất hiểm nghèo, có lúc phải tạm rời kinh đô, đi vào vùng núi rừng. Trần Thái Tông đi cùng binh sĩ, ăn cùng cơm khô, ngủ cùng đất ẩm, không hề có sự ưu đãi riêng. Nhìn thấy vua cũng chịu gian khổ như mình, mọi người càng thêm quyết tâm chiến đấu. Cuối cùng, nhờ sự đoàn kết một lòng của toàn dân, quân xâm lược bị đánh bại, phải rút lui.
Sau khi giặc ra đi, ông không ngủ quên trong thắng lợi, mà càng củng cố thêm lực lượng, chuẩn bị cho những lần sau. Ông xây dựng quy tắc, lề lối cho triều đình, soạn thảo luật pháp, tổ chức lại việc học hành, thi cử, để nước nhà có người tài nối tiếp. Suốt thời gian trị vì, ông luôn khiêm tốn, lắng nghe ý kiến người khác, không bao giờ tự cho mình là nhất. Ông từng nói: "Vua không phải là người thông minh nhất, mà là người biết tập hợp những người thông minh nhất giúp nước".
Khi giao ngôi cho con, ông để lại một nước giàu mạnh, nhân dân đoàn kết, quân đội được huấn luyện chu đáo – chính đó là nền tảng vững chắc để các con cháu sau này đánh bại những đợt xâm lược khủng khiếp hơn nhiều của giặc Nguyên – Mông. Trần Thái Tông không chỉ là vị vua đầu tiên mở ra triều đại thịnh vượng, mà còn là người đặt nền móng cho sự đoàn kết, ý chí kiên cường của cả dân tộc trong những ngày thử thách khắc nghiệt nhất.
