Trận thắng ngày 3-4-1965 và “mở mặt trận trên không”

Cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ đối với miền Bắc đặt ra một thử thách mới cho Quân đội nhân dân Việt Nam. Lực lượng Không quân phải đối mặt với đối phương có ưu thế lớn về phương tiện và kinh nghiệm.

Sau thời gian dài chuẩn bị, Trung đoàn 921 bước vào trận chiến đầu tiên ngày 3-4-1965.

Tại Sở chỉ huy Trung đoàn 921, Trung đoàn trưởng Đào Đình Luyện chủ trì kíp trực. Các sĩ quan dẫn đường theo dõi tình hình và phối hợp với lực lượng trên không. Theo tài liệu của Quân chủng Phòng không-Không quân, phương án tác chiến sử dụng hai chiếc MiG-17 làm nhiệm vụ nghi binh, trong khi bốn chiếc MiG-17 khác thực hiện nhiệm vụ đánh chính.

Phương án này nhằm tạo điều kiện để biên đội đánh chính tiếp cận đối phương. Trong không chiến, việc lựa chọn thời điểm, hướng tiếp cận và phối hợp giữa các biên đội có ý nghĩa rất lớn.

Các phi công Phạm Ngọc Lan, Phan Văn Túc, Hồ Văn Quỳ và Trần Minh Phương được giao nhiệm vụ đánh chính. Trần Hanh và Phạm Giấy thực hiện nhiệm vụ nghi binh. Đây là những phi công thuộc lớp người đầu tiên được đào tạo để trở thành lực lượng tiêm kích của Việt Nam.

Khi các biên đội tiếp cận khu vực chiến đấu, sở chỉ huy Trung đoàn phải liên tục theo dõi diễn biến. Đào Đình Luyện giữ vai trò chỉ huy trực tiếp tại trung đoàn, phối hợp với hệ thống chỉ huy cấp trên để tổ chức trận đánh.

Kết quả, các phi công Việt Nam bắn rơi hai máy bay F-8U của Mỹ. Chiến thắng này được Quân chủng Phòng không-Không quân xác định là trận đầu thắng lợi, mở đầu cho việc “mở mặt trận trên không thắng lợi”.

Trong số các phi công tham gia trận đánh, Phạm Ngọc Lan trở thành người đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam bắn rơi máy bay phản lực Mỹ. Chiến công của ông và đồng đội trở thành biểu tượng của trận đầu của lực lượng không quân tiêm kích Việt Nam.

Ý nghĩa của chiến thắng không chỉ nằm ở hai máy bay bị bắn rơi. Quan trọng hơn, trận đánh chứng minh rằng lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam, dù còn non trẻ, đã có khả năng tổ chức chiến đấu và đối đầu với không quân Mỹ.

Đối với Đào Đình Luyện, chiến thắng ấy phản ánh kết quả của công tác xây dựng lực lượng mà ông đã tham gia từ nhiều năm trước. Từ một cán bộ lục quân, ông chuyển sang lĩnh vực hàng không, tham gia đào tạo và tổ chức lực lượng, rồi trở thành Trung đoàn trưởng đầu tiên của Trung đoàn 921.

Sau trận đầu, nhiệm vụ của Trung đoàn 921 không kết thúc mà trở nên nặng nề hơn. Không quân Mỹ tiếp tục tăng cường hoạt động đánh phá miền Bắc. Trung đoàn phải vừa chiến đấu, vừa rút kinh nghiệm và tiếp tục hoàn thiện phương thức tác chiến.

Trận thắng ngày 3-4-1965 vì thế là điểm khởi đầu chứ không phải kết thúc. Từ đây, Đào Đình Luyện cùng cán bộ, phi công và các lực lượng bảo đảm bước vào một cuộc chiến đấu kéo dài, trong đó mỗi trận không chiến đều là một lần kiểm nghiệm khả năng tổ chức và chỉ huy của lực lượng Không quân.