Trần Thanh Dân - Người đọc Thông lệnh số 01

Trần Thanh Dân – người công bố thị xã Kon Tum hoàn toàn giải phóng ngày 16/3/1975

Có những khoảnh khắc lịch sử chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng âm vang của nó có thể theo suốt cuộc đời một con người và trở thành ký ức chung của cả một vùng đất. Với Kon Tum, buổi sáng ngày 16/3/1975 là một khoảnh khắc như thế. Giữa những ngày tháng quyết liệt của mùa Xuân năm 1975, khi cục diện chiến trường Tây Nguyên chuyển biến nhanh chóng, tiếng loa vang lên giữa thị xã, công bố một tin mà nhân dân đã chờ đợi suốt bao năm: thị xã Kon Tum hoàn toàn giải phóng, chính quyền về tay nhân dân.

Người đứng ra đọc Thông lệnh số 01 trong thời khắc đặc biệt ấy là đồng chí Trần Thanh Dân, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Quân quản thị xã Kon Tum sau ngày giải phóng.

Đó không chỉ là một nhiệm vụ được giao. Đó là một dấu mốc lịch sử gắn với tên tuổi của một người cán bộ đã cùng đồng đội đi qua những năm tháng chiến tranh gian khổ, để rồi có mặt tại thị xã trong giờ phút thắng lợi.

Một buổi sáng không thể nào quên

Đầu tháng 3/1975, chiến trường Tây Nguyên bước vào những ngày quyết định. Ngày 4/3, chiến dịch Tây Nguyên mở màn. Sau thắng lợi ở Buôn Ma Thuột ngày 11/3, thế trận của đối phương tại Tây Nguyên nhanh chóng bị đảo lộn. Tại Kon Tum, các lực lượng cách mạng từ nhiều hướng tiến công, áp sát thị xã. Từ ngày 14/3, quân địch bắt đầu tháo chạy.

Những ngày ấy, không khí ở Kon Tum vừa khẩn trương, căng thẳng, vừa ẩn chứa niềm vui chiến thắng đang đến rất gần.

Đến ngày 16/3/1975, các lực lượng của tỉnh từ nhiều hướng tiếp tục áp sát thị xã, tiếp quản những khu vực phụ cận và đánh vào các mục tiêu quan trọng. Trong thế tan rã, quân địch tìm đường tháo chạy. Các lực lượng của ta chặn đánh, làm chủ những vị trí then chốt. Đến thời điểm quyết định, thị xã Kon Tum đã nằm trong tay cách mạng.

Trong buổi sáng lịch sử ấy, Ủy ban Quân chính thị xã Kon Tum do đồng chí Trần Thanh Dân làm Chủ tịch, cùng các đồng chí Nguyễn Thế Vũ, Lê Tấn Thuận là Phó Chủ tịch, đã ra Thông lệnh số 01. Thông lệnh được truyền đi bằng xe gắn loa phóng thanh, công bố với đồng bào: thị xã Kon Tum hoàn toàn giải phóng, chính quyền đã về tay nhân dân.

Có lẽ không ai có thể hình dung hết cảm xúc của người cầm nhiệm vụ đọc những lời ấy.

Sau nhiều năm chiến tranh, những tiếng súng từng phủ bóng lên phố phường Kon Tum giờ đây đang lùi lại phía sau. Thay vào đó là tiếng loa của chính quyền cách mạng và niềm vui của người dân trong ngày quê hương được giải phóng.

Từ người đọc Thông lệnh đến người tổ chức chính quyền sau giải phóng

Ngày 16/3 không chỉ đánh dấu sự sụp đổ của bộ máy chính quyền cũ tại thị xã Kon Tum. Đây còn là thời điểm đặt ra một nhiệm vụ hết sức cấp bách: tiếp quản, ổn định đời sống nhân dân và xây dựng chính quyền cách mạng.

Sau khi thị xã được giải phóng, Tỉnh ủy Kon Tum thành lập Ủy ban Quân quản thị xã. Đồng chí Trần Thanh Dân, Phó Bí thư Tỉnh ủy, được giao làm Chủ tịch; đồng chí Nguyễn Thế Vũ làm Phó Chủ tịch để tổ chức công việc tiếp quản. Thị xã được chia thành tám khu vực, từng khu vực có ban quân quản cơ sở phụ trách.

Nếu Thông lệnh số 01 là lời tuyên bố về một thời khắc thắng lợi, thì công việc của Ủy ban Quân quản lại là hành trình đưa thắng lợi ấy trở thành cuộc sống bình thường của người dân.

Đó là việc giữ gìn an ninh, trật tự; ổn định đời sống; vận động nhân dân tham gia xây dựng chính quyền mới; tổ chức tiếp quản các cơ sở; đồng thời truy quét những lực lượng còn chống đối và giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh sau chiến tranh.

Trách nhiệm ấy đặt lên vai những người cán bộ như Trần Thanh Dân một nhiệm vụ đặc biệt: từ người chỉ huy, tổ chức trong chiến tranh trở thành người trực tiếp góp phần xây dựng cuộc sống mới trên vùng đất vừa được giải phóng.

Một tiếng loa, một dấu son lịch sử

Ngày nay, khi nhìn lại ngày 16/3/1975, người ta thường nhắc đến những trận đánh, những mũi tiến công, những lực lượng đã góp phần làm nên chiến thắng. Nhưng lịch sử cũng được tạo nên từ những khoảnh khắc rất đời thường: một chiếc xe gắn loa chạy qua phố, những cán bộ đứng bên nhau, một người cầm micro đọc thông báo, và hàng nghìn người dân lắng nghe.

Trong khoảnh khắc ấy, đồng chí Trần Thanh Dân không chỉ đọc một văn bản.

Ông đã đọc lên tin chiến thắng của cả một dân tộc.

Đằng sau những lời ngắn gọn của Thông lệnh số 01 là biết bao năm tháng đấu tranh, biết bao hy sinh của cán bộ, chiến sĩ và đồng bào các dân tộc Kon Tum. Để có ngày 16/3, đã có những người ra đi không trở về; có những gia đình chịu cảnh chia lìa; có những chiến sĩ chiến đấu giữa núi rừng Tây Nguyên; có những người dân âm thầm nuôi giấu, che chở và đóng góp sức người, sức của cho cách mạng.

Vì thế, tiếng loa công bố thị xã hoàn toàn giải phóng hôm ấy không đơn thuần là một thông báo hành chính. Nó là sự kết tinh của cả một chặng đường đấu tranh lâu dài và gian khổ.

Ký ức còn lại với thời gian

Ngày 16/3/1975 được xác định là ngày giải phóng tỉnh Kon Tum. Từ thời khắc ấy, lịch sử Kon Tum bước sang một trang mới. Chiến thắng của quân và dân các dân tộc trong tỉnh hòa chung với thắng lợi của chiến dịch Tây Nguyên và cuộc Tổng tiến công, nổi dậy mùa Xuân năm 1975, góp phần vào sự nghiệp giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Nhiều năm đã trôi qua. Thị xã Kon Tum năm xưa đã trở thành thành phố Kon Tum hôm nay. Những con đường, khu phố, công trình mới không ngừng đổi thay. Cuộc sống của nhân dân đã bước sang một thời kỳ khác.

Nhưng trong ký ức của lịch sử, buổi sáng 16/3/1975 vẫn luôn có một âm thanh đặc biệt: tiếng loa công bố Thông lệnh số 01.

Và cùng với âm thanh ấy là hình ảnh người cán bộ cách mạng Trần Thanh Dân – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Quân quản thị xã Kon Tum, người được giao nhiệm vụ công bố với nhân dân giờ phút quê hương hoàn toàn giải phóng.

Có thể thời gian sẽ làm thay đổi cảnh vật, những con người của thế hệ ấy rồi sẽ lần lượt đi xa. Nhưng những khoảnh khắc lịch sử thì không mất đi. Chúng được lưu giữ trong ký ức của nhân dân, trong những trang sử địa phương và trong niềm tự hào của các thế hệ hôm nay.

Ngày 16/3/1975, Trần Thanh Dân đọc Thông lệnh số 01.

Một tiếng đọc giữa buổi sáng mùa Xuân.

Một lời công bố giản dị.

Nhưng đó là lời khẳng định rằng một chặng đường chiến đấu đã đi đến thắng lợi, rằng Kon Tum đã bước qua chiến tranh để đi vào hòa bình, và rằng từ ngày ấy, chính quyền đã thực sự về tay nhân dân.

Đó cũng là lý do, sau nửa thế kỷ, khi nhắc đến ngày 16/3 lịch sử, người dân Kon Tum vẫn nhớ đến tiếng loa năm nào – và nhớ đến người đọc Thông lệnh số 01 như một nhân chứng đặc biệt của giờ phút quê hương được giải phóng.