Trần Thị Gấm – nữ công nhân nhà in chiến đấu đến phút cuối tại Gáo Đôi

Trong chiến tranh, những trang sách, tờ báo và tài liệu tuyên truyền cũng là một loại vũ khí. Để mỗi tài liệu đến được với cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, những người làm công tác in ấn phải hoạt động bí mật giữa vùng căn cứ, thường xuyên di chuyển máy móc và sẵn sàng cầm súng bảo vệ đơn vị.

Nữ Anh hùng Trần Thị Gấm là một trong những người đã sống và chiến đấu trên mặt trận đặc biệt ấy.

Chị sinh năm 1946 tại làng Mỹ Phước Tây, quận Cai Lậy, tỉnh Mỹ Tho, nay là xã Mỹ Phước Tây, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Chị lớn lên trong một gia đình nông dân có truyền thống cách mạng.

Năm 1963, khi khoảng 17 tuổi, Trần Thị Gấm giác ngộ và tham gia cách mạng. Chị được phân công công tác tại Nhà in Lý Tự Trọng, đơn vị trực thuộc Ban Tuyên huấn Khu 8, còn gọi là Khu Trung Nam Bộ.

Công việc của chị không chỉ giới hạn trong một nhiệm vụ. Trần Thị Gấm cùng đồng đội may vá trang phục cho công nhân nhà in; sắp xếp, đóng thành phẩm các loại sách, báo và tài liệu; sau đó tổ chức chuyển những kiện tài liệu đã hoàn chỉnh đến các trạm giao liên.

Từ đây, sách báo và tài liệu cách mạng được đưa tới bảy tỉnh thuộc Khu 8 gồm Kiến Tường, Kiến Phong, Long An, Mỹ Tho, Bến Tre, Gò Công và An Giang. Trong điều kiện chiến tranh và sự kiểm soát gắt gao của đối phương, các chuyến tài liệu vẫn được chuyển đi an toàn, không bị thất lạc.

Trần Thị Gấm còn góp nhiều công sức vào việc di chuyển toàn bộ Nhà in Lý Tự Trọng từ căn cứ trong rừng tràm Bình Hòa Đông, tỉnh Kiến Tường, đến khu vực kinh Gáo Đôi thuộc xã Tân Công Sính, huyện Hồng Ngự, tỉnh Kiến Phong.

Theo địa giới hiện nay, nơi xuất phát thuộc xã Bình Hòa Đông, huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An; địa điểm mới thuộc xã Tân Công Sính, huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp. Máy móc, vật tư và con người của nhà in được chuyển đến căn cứ mới an toàn.

Ngày 4/10/1966, quân Mỹ và quân đội Sài Gòn mở một cuộc càn quét lớn nhằm đánh sâu vào căn cứ cách mạng của Khu 8. Lực lượng tiến công sử dụng tàu chiến nhỏ trên sông, kết hợp với trực thăng vũ trang và các phương tiện đường thủy.

Ngày 5/10/1966, một mũi tiến quân đánh vào chốt tiền tiêu bảo vệ Nhà in Lý Tự Trọng tại kinh Gáo Đôi. Chốt khi ấy chỉ có bảy công nhân nhà in, được trang bị một số súng trường, tiểu liên và lựu đạn.

Mặc dù lực lượng và hỏa lực chênh lệch rất lớn, bảy công nhân vẫn kiên cường chiến đấu để bảo vệ nhà in và ngăn đối phương tiến sâu vào căn cứ. Sáu người lần lượt hy sinh, chỉ còn Trần Thị Gấm tiếp tục giữ chốt.

Khi đạn gần cạn, lực lượng đối phương cho hai tàu áp sát nhà sàn và kêu gọi đầu hàng. Trần Thị Gấm kiên quyết không để bản thân bị bắt và cũng không để vị trí phòng thủ rơi vào tay đối phương.

Chị sử dụng số lựu đạn còn lại để đánh trả đợt áp sát cuối cùng. Trận đánh làm hai phương tiện đường thủy bị hư hỏng và gây thương vong cho hơn một tiểu đội đối phương. Trần Thị Gấm hy sinh ngay tại trận địa khi mới khoảng 20 tuổi.

Cuộc chiến đấu của chị và đồng đội đã chặn mũi tiến quân đánh vào Nhà in Lý Tự Trọng. Không lâu sau đó, lực lượng càn quét phải rút khỏi khu vực.

Sự hy sinh của Trần Thị Gấm trở thành tấm gương về tinh thần kiên trung của công nhân Nhà in Lý Tự Trọng, cán bộ ngành tuyên huấn và lực lượng cách mạng tại Đồng Tháp Mười.

Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Trung Nam Bộ truy tặng chị Huân chương Giải phóng hạng Nhất. Nhà nước truy tặng Trần Thị Gấm danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện chiến đấu của chị được nhà văn Nguyễn Quang Sáng ghi lại trong bút ký Trận đánh Trần Thị Gấm, đăng trên báo Văn nghệ Trung Nam Bộ năm 1967. Nhạc sĩ Phan Thế cũng sáng tác bài vọng cổ Mùa bông điên điển về tấm gương của chị.

Ngày nay, tên Trần Thị Gấm được đặt cho một trường tiểu học tại xã Mỹ Phước Tây, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang và một tuyến đường tại huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh.

Cuộc đời ngắn ngủi của Trần Thị Gấm cho thấy những người làm công tác văn hóa, tuyên truyền trong chiến tranh không chỉ âm thầm tạo ra từng trang tài liệu mà còn trực tiếp chiến đấu bảo vệ cơ quan và đồng đội. Từ một nữ công nhân nhà in tuổi đời còn rất trẻ, chị đã trở thành biểu tượng của lòng quả cảm và tinh thần không khuất phục.