Trần Thị Lài

Dưới đây là một ghi chép khác trong cuốn sổ tay tác nghiệp của tôi, vẫn lấy bối cảnh ở phường Long Châu, Vĩnh Long. Lần này là câu chuyện về một người phụ nữ mang trong mình sự dịu dàng của sông nước miền Tây, nhưng quá khứ lại gắn liền với ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết ở chiến trường K.

KÝ SỰ: MÙI NƯỚC CỐT DỪA VÀ KÝ ỨC TRẮNG XÓA Ở TRẠM PHẪU TIỀN PHƯƠNG

Nằm lọt thỏm trong con hẻm nhỏ ngoằn ngoèo mọc đầy hoa mười giờ ở phường Long Châu, quán bánh tằm bì của dì Bảy Lài lúc nào cũng tấp nập khách từ sáng sớm. Mùi nước cốt dừa béo ngậy quyện với hương thính gạo rang thơm lức mũi níu chân bất cứ ai đi ngang qua. Nhìn người đàn bà trạc sáu mươi lăm tuổi, dáng người đậm đà, đôi tay thoăn thoắt chan nước cốt dừa, rắc mỡ hành cho khách, ít người biết rằng đôi bàn tay nhuốm mùi ẩm thực đồng bằng ấy từng trắng bệch vì ngâm thuốc sát trùng tại trạm phẫu tiền phương trên đất Campuchia.

Dì Bảy tên đầy đủ là Trần Thị Lài. Người dân quanh khu Long Châu này quen gọi dì là "Bảy bánh tằm", nhớ đến dì qua nụ cười đôn hậu và cái chân trái hơi khập khiễng mỗi khi bưng bê. Khách ăn xong, vội vã quẹt miệng trả tiền rồi đi. Dì Bảy thủng thẳng dọn dẹp, lau từng cái bát đá trắng phau.

Tôi ngồi nán lại bên chiếc bàn inox, gọi một ly trà đá. Khi vãn khách, dì Bảy kéo ghế ngồi đối diện tôi, xoa xoa cái đầu gối đang nhức mỏi vì tiết trời râm ran chuyển mưa.

"Cái chân này là ‘kỷ vật’ của một trận tập kích năm 82 bên rừng Sisophon đó cậu nhà báo," dì Bảy cười mỉm, nụ cười nhẹ bẫng lướt qua một thời hoa lửa.

Năm 1979, cô gái mười chín tuổi quê Vĩnh Long gác lại giấc mơ đèn sách, tình nguyện tham gia lực lượng Thanh niên xung phong, rồi được phân công làm y tá chiến trường thuộc một trạm phẫu tiền phương sát biên giới Thái Lan - Campuchia. Từ một cô gái miệt vườn chỉ quen với gốc gác phù sa, Bảy Lài phải làm quen với mùi máu, mùi thuốc súng và cả mùi của sự tử biệt.

"Làm y tá chiến trường K ngày đó ám ảnh nhất không phải là tiếng pháo, mà là tiếng rên la của thương binh lọt thỏm giữa rừng đêm," ánh mắt dì Bảy chùng xuống, nhìn xoáy vào khoảng không vô định. "Có những ngày thương binh đưa về chật kín lán. Bông băng thiếu, thuốc đỏ thiếu. Tụi dì phải giặt lại từng cuộn băng gạc đẫm máu ngoài suối, luộc nước sôi phơi khô để dùng lại. Nhiều cậu lính trẻ măng, bằng tuổi em út mình ở nhà, bị mìn tiện đứt cả hai chân. Trước lúc nhắm mắt, tay các em cứ bấu chặt lấy tay dì, miệng thều thào gọi: ‘Má ơi, con đau quá…’."

Đôi bàn tay đang vắt chiếc khăn lau bàn của dì Bảy khẽ run lên. Giữa ranh giới sống chết mỏng manh ấy, những nữ y tá như dì không chỉ là thầy thuốc, mà còn là người chị, người mẹ, là điểm tựa tinh thần cuối cùng của những người lính trẻ trước khi tan vào đất mẹ.

Năm 1984, sau một trận pháo kích dữ dội của tàn quân Pol Pot vào trạm y tế, Bảy Lài bị thương nặng ở chân, phải chuyển về tuyến sau rồi phục viên. Trở về Vĩnh Long với mảnh đạn xé rách cơ đùi trái, người nữ y tá năm xưa mang theo những chấn thương tâm lý dai dẳng. Đã có một thời gian dài, màu đỏ của hoa dâm bụt hay tiếng còi rú đêm khuya cũng đủ làm dì hoảng loạn.

Nhưng rồi, dòng nước Cổ Chiên hiền hòa và tình làng nghĩa xóm đã chữa lành những vết thương tấy đỏ trong tâm hồn. Dì lấy chồng là một cựu binh bộ binh cùng chiến trường, mở quán bánh tằm bì nhỏ mưu sinh, nuôi hai đứa con khôn lớn.

"Chiến tranh lấy đi của mình nhiều thứ, nhưng cũng dạy mình biết quý trọng cái mạng sống và những bữa cơm yên lành," dì Bảy đưa tay vén lọn tóc điểm bạc lòa xòa trước trán. "Giờ ngày ngày được nhìn bà con trong xóm lỉnh kỉnh đi chợ, mấy đứa nhỏ í ới gọi nhau đi học, được tự tay nấu nồi nước cốt dừa bán cho mọi người ăn ngon miệng... dì thấy đời mình vậy là trọn vẹn. Những đồng đội của dì nằm lại bên cánh rừng Khộp tít tắp kia, các anh không có được cái diễm phúc già đi như dì."

Khói từ nồi hấp bánh tằm lại bốc lên nghi ngút, mang theo vị ngọt ngào, béo ngậy của quê hương. Tôi cúi đầu chào người nữ y tá chiến trường năm xưa, bước ra khỏi con hẻm nhỏ. Tiếng leng keng của chiếc muỗng nhôm chạm vào bát đá đằng sau lưng nghe sao mà bình yên đến lạ. Một sự bình yên được đánh đổi bằng máu, nước mắt và cả một thời thanh xuân để lại nơi rừng sâu nước độc.