Trần Thị Lý

m là ai? Cô gái hay nàng tiên?

Em có tuổi hay không có tuổi

Mái tóc em đây, là mây hay là suối

Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông...".

Những vần thơ đẫm máu và nước mắt ấy trong bài thơ "Người con gái Việt Nam" của nhà thơ Tố Hữu từng làm rung động hàng triệu trái tim yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới. Nhân vật trong bài thơ ấy không phải là một hình tượng hư cấu, mà là một con người bằng xương bằng thịt, một nữ chiến sĩ đã phải chịu đựng những đòn tra tấn tàn khốc nhất nhưng nhất quyết không cúi đầu. Bà là Trần Thị Lý – biểu tượng vĩ đại cho khí phách kiên trung, bất khuất và nỗi đau thương tột cùng của đồng bào miền Nam trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ.

Trần Thị Lý (1933–1992), tên thật là Trần Thị Nhâm, sinh ra tại vùng quê Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – mảnh đất kiên cường đi đầu trong các phong trào cách mạng. Sớm giác ngộ lý tưởng, từ năm 12 tuổi, bà đã tham gia làm liên lạc, rồi gia nhập đường dây hoạt động bí mật. Trong suốt những năm tháng thanh xuân, bà đã ba lần sa vào tay giặc, nếm trải đủ mọi ngục tù tăm tối từ thời Pháp thuộc cho đến chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm.

Dấu ấn bi tráng và đau thương nhất trong cuộc đời bà diễn ra vào năm 1956, khi bà bị mật vụ của chính quyền Sài Gòn bắt giữ. Nhằm moi móc thông tin về cơ sở cách mạng, bọn chúng đã trút xuống thân hình mảnh mai của người thiếu nữ 23 tuổi ấy những ngón đòn tra tấn man rợ thời trung cổ: kẹp điện, dùng phù hiệu sắt nung đỏ in lên da thịt, dùng dao cắt từng mảnh thịt, rạch nát bầu ngực và nhét giẻ vào miệng rồi đổ nước xà phòng. Thân thể bà đầy rẫy hàng chục vết thương ứa máu, bị hành hạ đến mức chết đi sống lại vô số lần. Thế nhưng, thể xác có thể bị đọa đày đến nát tan, đòn thù làm sao lay chuyển được một trái tim đã tạc lời thề với Tổ quốc? Dù bị vắt kiệt đến giọt máu cuối cùng, Trần Thị Lý vẫn cắn răng chịu đựng, không hé răng khai báo nửa lời, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho tổ chức.

Năm 1958, khi bà chỉ còn là một hơi thở thoi thóp, bọn địch tưởng bà đã chết nên vứt ra ngoài. Cơ sở cách mạng đã bí mật tìm thấy, ứng cứu và đưa bà tập kết ra Bắc để chữa trị. Hình ảnh cơ thể đầy thương tích của bà khi được đưa ra Hà Nội đã làm trào dâng làn sóng căm phẫn tột độ đối với tội ác dã man của đế quốc Mỹ và tay sai, đồng thời thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh giải phóng miền Nam trong triệu triệu người dân đất Việt.

Dù mang trên mình những di chứng chiến tranh dai dẳng, Trần Thị Lý vẫn sống một cuộc đời lạc quan, kiên cường. Sự hy sinh và khí tiết ngời sáng của bà đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1992).

Cuộc đời Trần Thị Lý là một bản trường ca bi tráng nhất về "Người con gái Việt Nam". Những vết sẹo trên thân thể bà là bản án đanh thép nhất tố cáo tội ác chiến tranh, nhưng trên hết, khí phách bất khuất của bà mãi mãi là một đài hoa bất tử, tôn vinh ý chí kiên trung, sức chịu đựng phi thường và lòng yêu nước mãnh liệt của người phụ nữ Việt Nam.