Trần Thị Lý - nữ chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam

Hôm nay tôi muốn đưa bạn vào Đà Nẵng để tìm hiểu về người con gái Việt Nam anh hùng – Trần Thị Lý . Tôi chỉ biết , chị Lý từng sống ở Đà Nẵng và có trường Trần Thị Lý ở thành phố Đà Nẵng , còn những thông tin khác như gia đình chị Lý , chị Lý mất khi nào , những kỉ niệm còn lại của chị Lý ,… thì tôi mù tịt . Rất may , tôi nghe được thông tin chị Lý có một người con nuôi là Thuỳ Linh , tôi nhận được lời mời hẹn gặp của ông Tuấn , ba nuôi của Thuỳ Linh , chồng của chị Lý .

Hơn 9 giờ sáng , tôi có mặt tại nhà chị Lý trên phố Lê Lợi . Tiếp tôi là một người đàn ông gầy yếu . Ông bị căn bệnh hễ cứ gặp nắng gió là ốm nên không ra ngoài được . Biết tôi tìm hiểu về cuộc đời chị Lý , ông lặng đi một lát rồi nói : “ Lý mất rồi , những kỷ vật của Lý cũng không còn nhiều nữa . Nhưng những gì về chị Lý ,ông chẳng thể nào quên .”

Những năm 1956 – 1958 , chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng cực kỳ ác liệt . Từ năm 1956 , chị Lý lúc đó mới 23 tuổi đã tham gia làm giao liên ở huyện Điện Bàn – Quảng Nam . Gia đình chị Lý có 7 anh chị em thì có tới 5 người là liệt sĩ . Ngay tại nghĩa trang liệt sĩ Quảng Nam , mộ 3 chị em của chị Lý đều cùng đặt ở đây .

Chị Lý bị bắt khi đang trên đường đi công tác . Những ngày ở tù , chị phải hứng trọn biết bao đòn tra tấn của kẻ thù . Sau này , nhà báo Bích Thuận đã vào tận nơi đẻ tìm hiểu kĩ khi chị còn sống và đã viết cuốn sách “ Sống giữa tình thương ” nói về đoạn đời oanh liệt của chị Lý .

Có lẽ ít người biết được Trần Thị Lý chính là cháu của nhà cách mạng Trần Cao Vân , người đã nhiều lần mưu toan chống Pháp và bị đày ở Côn Đảo 6 năm . Năm 1916 , Trần Cao Vân cùng Thái Phiên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Quang Phục Hội . Khởi nghĩa thất bại , hai ông bị bắt và bị chém ở Cố đô Huế .

Trần Thị Lý tên thật là Trần Thị Nhâm . Chị được kết nạp Đảng năm 18 tuổi . Trần Thị Lý bị bắt năm 1956 và để khuất phục chị , bọn địch đã không từ bất cứ thủ đoạn tra tấn nào . Sau hơn 2 năm giam cầm , tù đày , tra tấn dã man mà không khai thác được gì , địch đã vứt chị Lý ra ngoài lao vì tưởng chị đã chết .

Nhưng chị vẫn sống với một sức mạnh lạ kỳ . Tổ chức đã quyết định đưa chị ra Bắc trong một hành trình rất đặc biệt : tù Quảng Nam vào Sài Gòn , sang Phnôm Pênh ( Campuchia ) rồi từ đó bay bằng máy bay ra Hà Nội , trong lúc chị Lý mình đầy thương tích .

Lúc đó vào giữa năm 1958 . Phòng bệnh số 8 , nhà A1 , bệnh viện Việt – Xô tiếp nhận một bệnh nhân đặc biệt . Hồ sơ bệnh án ghi : “ Trần Thị Nhâm (chị Lý), tuổi : 25 , quê : Miền Nam , cân nặng : 26 kg . Tình trạng bệnh : suy kiệt , luôn lên cơn co giật , có 42 vết thương trên người liên tục rỉ máu .

Nhà thơ Tố Hữu đã đến bên giường bệnh thăm chị và ông đã khóc vì quá xúc động . Bài thơ “ Người con gái Việt Nam ” của ông xuất hiện tháng 12/1958 . Bài thơ sau đó được đưa vào sách giáo khoa , được dịch ra nhiều thứ tiếng , gây xúc động lòng người và là tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế . Trần Thị Lý chính là bằng chứng sống tố các tội ác kháng chiến lúc đó .

Đến bây giờ , gần 50 năm đã trôi qua , tôi đã có thêm được một may mắn khi đứng ngay trong nhà chị Lý , gặp những người thân và được nghe kể về chị . Những nhân chứng còn lại , đã từng sống , chiến đấu cùng chị Lý cũng đã không nhiều người như ông Bẩy Quang , người đưa chị Lý ra miền Bắc . Nay họ đã ngoài 70 , ốm yếu vì bệnh tật vì do lao tù của địch .

Rời nhà chị Lý , tôi đi qua nghĩa trang Điện Bàn , nơi có mộ của Trần Thị Lý . Gió vẫn vi vu thổi trên cánh đồng lúa . Ngẫm lại những gì đã xảy ra trong cuộc đời chị Lý , chúng tôi không khỏi cảm thấy chút se sắt buồn .