Trần Thị Lý – “Út Sóc” nhỏ bé giữa mưa bom Đồng Hới

Giữa những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đồng Hới, Quảng Bình là một trong những địa bàn hứng chịu bom đạn ác liệt. Giữa mưa bom, lửa đạn ấy, hình ảnh một cô gái dân quân nhỏ bé nhưng gan góc, mưu trí, luôn thoăn thoắt chạy giữa các trận địa để truyền lệnh, tiếp đạn và cứu dân đã trở thành biểu tượng đẹp của tuổi trẻ Việt Nam thời chiến. Đó là Trần Thị Lý, người con gái quê Phú Hải, Đồng Hới, được đồng đội trìu mến gọi bằng cái tên “Út Sóc”.

Sinh năm 1946 trong một gia đình nghèo giàu truyền thống yêu nước ở làng Phú Thượng Trong, từ nhỏ Trần Thị Lý đã gắn bó với sông nước. Những ngày lặn sông bắt cá, theo cha chở cát đã rèn cho cô gái nhỏ nhắn sức khỏe, sự dẻo dai và khả năng thích nghi với gian khó. Khi quê hương bị bom đạn Mỹ tàn phá, Trần Thị Lý tình nguyện gia nhập lực lượng dân quân. Nhờ sự nhanh nhẹn, gan dạ, chị được giao làm liên lạc cho Đảng ủy và Xã đội Phú Hải, đồng thời tham gia Cụm phòng không nam cầu Dài. Mỗi khi có nhiệm vụ, chị lại thoăn thoắt chạy từ trận địa này sang trận địa khác, bất chấp máy bay địch và bom đạn đang dội xuống. Chính dáng người nhỏ bé nhưng nhanh nhẹn ấy khiến đồng đội gọi chị là “Út Sóc”.

Ngày 7/2/1965, khi máy bay Mỹ bắt đầu đánh phá Đồng Hới, Trần Thị Lý nhận nhiệm vụ truyền đạt mệnh lệnh tới các trận địa phòng không. Một đơn vị bên kia sông chưa nhận được lệnh, chị lập tức chèo thuyền vượt sông. Biết đồng đội đã chiến đấu lâu, đạn dược gần cạn, chị lại quay về kho, tự mình vác một hòm đạn nặng hơn cả trọng lượng cơ thể rồi chèo thuyền trở lại giữa lúc máy bay địch đang oanh tạc. Với chị, chỉ cần đồng đội còn chiến đấu thì mệnh lệnh và đạn dược nhất định phải đến nơi.

Đặc biệt, trận đánh ngày 4/4/1965 đã trở thành dấu son trong cuộc đời người nữ dân quân. Khi máy bay Mỹ tập trung đánh phá Đồng Hới, cầu Dài bị bom đánh gãy, hơn 60 người dân thiệt mạng. Tại trận địa Phú Hải, Trần Thị Lý cầm chắc khẩu CKC, làm nhiệm vụ cảnh giới. Một quả bom bất ngờ đánh trúng khu vực chị đang đứng, đất đá vùi lấp gần hết người, chỉ còn chùm tóc nhô lên. Khi được đồng đội kéo lên, một tay chị vẫn kẹp chặt khẩu súng, tay kia bịt nòng để đất cát không lọt vào. Chưa kịp hoàn hồn, chị lại lập tức lao sang trận địa khác tiếp tục chiến đấu và cùng đồng đội bắn rơi 3 máy bay Mỹ. Sau trận đánh, phát hiện một hầm trú ẩn bị sập, chị không ngần ngại dùng tay đào bới đất đá, dù đôi bàn tay rớm máu, cứu được 5 người dân. Có lần chị còn trực tiếp chèo thuyền đưa Bí thư Đảng ủy xã Phú Hải vượt sông giữa lúc máy bay địch ném bom dữ dội để kịp thời chỉ đạo chiến đấu.

Những chiến công ấy đã đưa tên tuổi “Út Sóc” lan rộng. Ngày 1/1/1967, Trần Thị Lý được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 21 tuổi. Chị cũng nhiều lần vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong một lần gặp Bác, người nữ anh hùng trẻ tuổi được Bác căn dặn phải biết chuẩn bị nội dung ngắn gọn, dễ hiểu khi giao tiếp với bạn bè quốc tế. Những lời căn dặn giản dị ấy trở thành kỷ niệm sâu sắc trong cuộc đời chị.

Sau chiến tranh, Trần Thị Lý tiếp tục cống hiến trong quân đội và trên nhiều lĩnh vực công tác. Chị từng làm công tác sản xuất muối, góp phần bảo đảm hậu cần cho tiền tuyến; sau này đảm nhiệm cương vị Phó giám đốc rồi Giám đốc Khách sạn Bạch Đằng tại Đà Nẵng. Ở bất cứ vị trí nào, người nữ anh hùng năm xưa vẫn giữ nguyên tinh thần trách nhiệm, sự năng động và ý chí vượt khó. Chị mất năm 2000, khép lại một cuộc đời nhiều cống hiến. Nhưng câu chuyện về “Út Sóc” nhỏ bé giữa lòng Đồng Hới năm nào vẫn còn được nhắc nhớ như một minh chứng rằng trong những năm tháng khốc liệt nhất, có những con người tưởng như rất đỗi bình thường đã làm nên những điều phi thường. Trần Thị Lý – người con gái quê Phú Hải – đã dùng tuổi trẻ, lòng dũng cảm và cả sự sống của mình để bảo vệ quê hương, góp phần viết nên một chương hào hùng trong lịch sử dân tộc.