TRẦN THỊ NHƯỢNG

Trong bản anh hùng ca bất tận của dân tộc Việt Nam, những ngày Thu tháng Tám năm 1945 mãi là một dấu ấn rực rỡ. Tại vùng đất Sa Đéc (nay là Đồng Tháp), cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền đã gắn liền với tên tuổi một người phụ nữ phi thường: Trần Thị Nhượng, hay còn được nhân dân kính cẩn gọi là cô giáo Ngài.

Sinh năm 1896 tại xã Mỹ Trà (nay là phường Cao Lãnh), xuất thân trong một gia đình tiểu tư sản, cô Sáu Ngài đã chọn một con đường khác biệt so với phụ nữ thời bấy giờ: nghề dạy học. Chứng kiến cảnh đồng bào lầm than, bị kìm kẹp trong bóng tối của sự thất học và áp bức, trái tim nhân hậu của người giáo viên trẻ đã sớm bén duyên với tinh thần yêu nước. Với cô, dạy chữ không chỉ là truyền nghề, mà là để thức tỉnh lòng dân.

Hành trình cách mạng của cô Sáu Ngài là chuỗi những thử thách tôi luyện nên bản lĩnh thép. Từ khi gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1928) đến khi trở thành Bí thư Chi bộ liên xã Mỹ Trà – Mỹ Ngãi, cô luôn là ngọn cờ đầu trong mọi phong trào. Hai lần bị giặc bắt giam vào các năm 1930 và 1939, cô vẫn giữ vững khí tiết, không một chút lung lạc.

Tháng 5/1945, trước bước ngoặt lịch sử, cô được tin tưởng bầu làm người phụ trách Tỉnh ủy lâm thời Sa Đéc, kiêm Chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh. Bằng đức độ và tài năng xuất chúng, cô đã chinh phục niềm tin tuyệt đối của đồng đội, trở thành vị nữ Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Sa Đéc – người trực tiếp dàn trận, tập hợp quần chúng sẵn sàng cho giờ khắc rung chuyển đất trời.

Sáng ngày 25/8/1945, cả Sa Đéc rùng rùng chuyển động trong khí thế tiến công. Giữa biển người rừng rực cờ hoa và giáo mác, cô Sáu Ngài đã thực hiện một hành động đầy quả cảm: đĩnh đạc bước vào Dinh Tỉnh trưởng để đối mặt với chính quyền thực dân. Với lý luận sắc bén và khí thế đanh thép của một người nắm giữ vận mệnh nhân dân, cô dõng dạc tuyên bố: “Chúng tôi đại diện Việt Minh, yêu cầu các ông bàn giao chính quyền!”. Hình ảnh người phụ nữ nhỏ nhắn nhưng uy nghiêm đã khiến kẻ thù phải khuất phục, đánh dấu mốc son chói lọi khi chính quyền về tay nhân dân mà không tốn một giọt máu.

Sau ánh hào quang chiến thắng là những khoảng lặng đầy nước mắt trong cuộc đời riêng của cô. Năm 1945, cô đi đón chồng trở về từ “địa ngục” Côn Đảo nhưng chỉ nhận được tin ông đã hy sinh. Nỗi đau chưa dừng lại khi năm 1946, hai người con trai của cô cũng lần lượt ra đi. Gần như cả cuộc đời, cô Sáu Ngài đã hy sinh trọn vẹn hạnh phúc cá nhân, không còn người thân ruột thịt bên cạnh, để dành trọn tình thương cho đồng chí, cho những học sinh miền Nam và cho những người phụ nữ nghèo khó.

Cô Sáu Ngài mất năm 1988, thọ 92 tuổi. Điều kỳ diệu và xúc động nhất là cô trút hơi thở cuối cùng ngay tại ngôi nhà vốn là Dinh Tỉnh trưởng năm xưa – nơi cô đã từng lãnh đạo giành chính quyền. Cô ra đi mà không để lại bất cứ tài sản riêng nào: không đất đai, không nhà cửa, không vàng bạc. Cô là một người cộng sản "vô sản" đúng nghĩa nhất, để lại tài sản quý giá nhất là lòng yêu nước và nhân cách thanh cao.

Ngày nay, những con đường và ngôi trường mang tên Trần Thị Nhượng tại Đồng Tháp vẫn ngày ngày nhắc nhở thế hệ trẻ về một tấm gương "Anh hùng – Bất khuất – Trung hậu – Đảm đang". Cô mãi là nét son chói lọi, là nguồn cảm hứng bất tận cho "Câu chuyện thời hoa lửa" của đất Sen Hồng.