Trần Thị Nhượng - Từ cô giáo làng đến Bí thư Tỉnh ủy

Sinh ra trên vùng đất Đồng Tháp, Trần Thị Nhượng – người phụ nữ được biết đến với tên gọi thân thương Sáu Ngài – đã đi qua gần trọn thế kỷ đầy biến động của dân tộc. Cuộc đời bà không phải là một câu chuyện ồn ào, mà là hành trình bền bỉ, âm thầm nhưng vô cùng mạnh mẽ của một người phụ nữ từ bục giảng bước vào con đường cách mạng.

Từ người giáo viên đến người cách mạng

Tuổi trẻ của bà bắt đầu rất giản dị: vừa nuôi heo, vừa học chữ, rồi trở thành một trong số ít nữ giáo viên của tỉnh Sa Đéc lúc bấy giờ. Nhưng chính môi trường dạy học và sự tiếp xúc với những người thầy yêu nước Nguyễn Văn Sa, Lê Văn Cảnh đã làm thay đổi cuộc đời bà. Từ một cô giáo làng, bà dần nhận ra rằng muốn thay đổi số phận con người thì phải thay đổi cả xã hội. Và bà đã chọn con đường khó hơn – con đường cách mạng.

Ngày 15-6-1928, bà được kết nạp vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội. Năm 1929, bà được kết nạp vào An Nam Cộng sản Đảng, năm 1930 làm Bí thư Chi bộ liên xã. Trong bối cảnh phong trào bị đàn áp khốc liệt, việc một người phụ nữ đứng ra làm Bí thư chi bộ không chỉ đòi hỏi năng lực mà còn là bản lĩnh phi thường. Bà không chỉ tuyên truyền, vận động mà còn trực tiếp xây dựng tổ chức, giữ lửa phong trào trong những thời điểm khó khăn nhất.

Ý chí kiên trung trước thử thách

Tháng 12-1930 bà bị Phủ Mẫn quận Cao Lãnh bắt tại nhà, khám xét và giải bà về tỉnh khảo tra. Việc lấy cung không có kết quả, địch giải bà lên khám lớn Sài Gòn, tra tấn dã man. Cuối năm 1931 bà bị địch kêu án 8 tháng tù treo, bị quản thúc ở Cao Lãnh rồi Sa Đéc. Năm 1933 - 1934 bà cùng chồng lên Đốc Vàng, vừa sản xuất vừa gây dựng cơ sở cách mạng.

Năm 1936, bà trở về Cao Lãnh, hoạt động trong phong trào Đông dương Đại hội, công khai đứng ra bán sách báo. Năm 1939, khi Mặt trận Bình dân Pháp đổ, bọn thực dân Pháp ở Đông Dương thẳng tay khủng bố, bà bị giặc bắt quản thúc tại số nhà 115 đường Vĩnh Phước, Sa Đéc cùng với 3 con nhỏ. Bà tiếp tục hoạt động cách mạng và địch bắt kêu 8 tháng tù giam.

Ra tù bị quản thúc ở Sa Đéc, nhưng bà tìm mọi cách móc nối với cơ sở, tích cực đi tuyên truyền vận động cách mạng, lập lại chi bộ, cử người đi liên hệ tìm lãnh đạo Đảng cấp trên. Được bà Nguyễn Thị Thập giúp đỡ hướng dẫn, bà trở về Cao Lãnh gặp các đồng chí Cương, Nhạc, Lăng, Lương… bàn và quyết định thành lập Tỉnh ủy lâm thời trong tháng 5-1945. Bà được phân công làm Bí thư Tỉnh ủy, Chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh.

Qua đó có thể thấy, vào những năm tháng bị bắt, bị tra tấn là thử thách khắc nghiệt nhất. Bà bị địch giam cầm, tra khảo dã man, nhưng không khai báo, không khuất phục. Ra tù, bị quản thúc, lại tiếp tục hoạt động. Cuộc đời bà gần như không có khoảng dừng: hết tù đày lại đến đấu tranh, hết khó khăn này đến thử thách khác. Nhưng điều đáng nói là bà không hề lùi bước.

Đỉnh cao của hành trình ấy là thời điểm Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Khi thời cơ đến, bà không chỉ tham gia mà còn trực tiếp lãnh đạo. Hình ảnh một người phụ nữ dám một mình bước vào dinh tỉnh trưởng, buộc chính quyền cũ phải đầu hàng, không chỉ là hành động quả cảm mà còn là biểu tượng của niềm tin và bản lĩnh. Đó là khoảnh khắc mà cả một quá trình chuẩn bị, hy sinh trước đó được kết tinh.

Cống hiến bền bỉ sau cách mạng

Sau cách mạng, bà không chọn nghỉ ngơi mà tiếp tục cống hiến trong nhiều lĩnh vực: tài chính, nuôi quân, công tác phụ nữ, giáo dục. Dù ở vị trí nào, bà vẫn giữ một phong cách chung: tận tụy, kỷ luật và luôn đặt lợi ích chung lên trên. Ngay cả khi nghỉ hưu, trở về quê hương, bà vẫn tiếp tục đóng góp bằng kinh nghiệm và tâm huyết của mình.

Bà mất năm 1988, thọ 92 tuổi.

Cuộc đời và hoạt động của bà Trần Thị Nhượng nêu tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức cách mạng của người cán bộ, đảng viên trung kiên, suốt đời thủy chung son sắt với Đảng, với dân; là một minh chứng rõ ràng cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam: không chỉ đảm đang, mà còn kiên cường, không chỉ hy sinh mà còn lãnh đạo. Bà không phải là một “anh hùng trong khoảnh khắc”, mà là một con người bền bỉ suốt cả cuộc đời.