Trần Thị Quang Mẫn – "Nữ chúa miền Tây" kiên trung

Trần Thị Mẫn sinh ngày 20 tháng 6 năm 1926 trong một gia đình khá giả tại làng Thạnh Hòa, tổng Giang Ninh, quận Giồng Riềng, tỉnh Rạch Giá (nay thuộc xã Vĩnh Thạnh, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang). Là người con thứ năm trong gia đình, bà thường được gọi là Sáu Mẫn. Từ nhỏ, bà nổi tiếng cá tính mạnh mẽ, thích học võ và luôn thể hiện tinh thần gan dạ.

Năm 1945, sau khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, bà cùng em gái là Bảy Trâm quyết định trốn nhà tham gia quân đội. Để được trực tiếp cầm súng chiến đấu, bà cải trang thành nam giới và lấy tên Trần Quang Mẫn. Năm 1946, bà trở thành đội viên Vệ quốc đoàn thuộc Trung đội 1, Đại đội 70, Chi đội 124 của Bộ đội Huỳnh Thủ, hoạt động tại vùng U Minh Thượng, tỉnh Kiên Giang. Với nhiều thành tích trong chiến đấu, đến năm 1950, bà được đề bạt làm Đại đội trưởng.

Sau này, thân phận nữ giới của bà được phát hiện khi người chồng tương lai theo sự sắp đặt của gia đình đến đơn vị xin cưới. Sau khi kết hôn, vợ chồng bà tiếp tục tham gia chiến đấu ở nhiều chiến trường khác nhau. Năm 1952, khi đang mang thai và chuẩn bị sinh con, bà trở về nhà cha mẹ. Không lâu sau đó, bà nhận tin chồng đã hy sinh trong trận đánh đồn Chàng Chẹt.

Năm 1954, bà được giao nhiệm vụ ở lại miền Nam hoạt động bí mật, giữ chức Phó Bí thư Chi bộ xã Thạnh Hòa, huyện Giồng Riềng, tỉnh Rạch Giá. Tháng 1 năm 1956, bà tham gia Đội Bảo vệ hòa bình, một tổ chức vũ trang bí mật của Liên tỉnh ủy miền Tây. Đến tháng 11 năm 1957, bà được điều về Đại đội 2 An ninh vũ trang (Tiểu đoàn Ngô Văn Sở), thực hiện nhiệm vụ đặc biệt nhằm vào các sĩ quan và quan chức của chính quyền Việt Nam Cộng hòa tại vùng Nam Cà Mau.

Giữa năm 1958, bà nhận nhiệm vụ ám sát Thiếu tá Lâm Quang Phòng, Chi khu trưởng kiêm Quận trưởng An Phước. Đêm 19 tháng 7 năm 1958, bà dùng dao phay tấn công khi ông Phòng đang ngủ, khiến ông bị trọng thương. Tuy nhiên, nhiệm vụ không thành công hoàn toàn và bà bị lực lượng bảo vệ bắt giữ. Sau đó, bà bị kết án 12 năm khổ sai và 5 năm biệt xứ, sau được giảm xuống còn 7 năm tù khổ sai và 5 năm biệt xứ. Cuối năm 1966, bà được trả tự do.

Sau khi ra tù, bà được tổ chức bí mật đưa về căn cứ. Năm 1967, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang giải phóng, được tham gia Đoàn Dũng sĩ miền Nam ra Bắc và vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trở lại miền Nam, bà tiếp tục công tác chính trị trong Quân khu 9 cho đến khi nghỉ hưu với quân hàm Thiếu tá.

Năm 1994, bà được Nhà nước Việt Nam trao tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Ngày 23 tháng 3 năm 2021, Trần Thị Quang Mẫn qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 95 tuổi.

Cuộc đời của Anh hùng Trần Thị Quang Mẫn là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và ý chí kiên cường của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc. Những cống hiến của bà đã góp phần làm nên truyền thống anh hùng của lực lượng vũ trang và trở thành tấm gương sáng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.