Trần Thị Thanh Lịch - "Người nữ quyết tử" với huyền thoại ba lần bị giặc cưa chân

Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, có những người con gái đã dâng hiến cả tuổi thanh xuân và xương máu cho độc lập, tự do, viết nên những huyền thoại bất tử ngay giữa ngục tù tăm tối. Câu chuyện về bà Trần Thị Thanh Lịch (sinh năm 1949, quê ở xã Hoài Châu, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định) – người nữ quyết tử kiên trung ba lần bị kẻ thù cưa chân nhưng không một lời khuất phục – chính là một thiên anh hùng ca bằng xương bằng thịt, một biểu tượng sáng ngời cho ý chí sắt đá của người chiến sĩ cách mạng.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước tại mảnh đất Bình Định giàu tình nghĩa, ngay từ thuở niên thiếu, Trần Thị Thanh Lịch đã nung nấu quyết tâm đứng lên bảo vệ quê hương khi chứng kiến những tội ác dã man của quân xâm lược. 14 tuổi, cô gái nhỏ nhắn nhưng hoạt bát, dũng cảm đã tham gia vào lực lượng binh vận xã Hoài Châu, nhận nhiệm vụ rải truyền đơn, nắm tình hình quân số và theo dõi các chốt điểm của địch để báo cáo cho tổ chức. Sau khi quê nhà được giải phóng vào đầu năm 1965, bà chuyển sang làm công tác đấu tranh chính trị, dẫn đầu "Đoàn quân tóc dài" đấu tranh trực diện trong lòng địch.

Năm 1966, giặc điên cuồng quay lại chiếm đóng Hoài Châu. Bà Lịch kiên cường bám trụ để hoạt động và không may bị địch chặn bắt trong một chuyến công tác. Kẻ thù đưa bà về nhà lao Bồng Sơn, giở đủ mọi đòn tra tấn man rợ nhất từ đóng đinh vào đầu gối, gí điện, thả rắn độc vào quần, xẻ thịt ở đùi cho đến đổ xà phòng vào mắt, vào miệng. Thế nhưng, tất cả những đau đớn thể xác ấy đều thất bại trước một tinh thần thép, kẻ địch hoàn toàn bất lực và buộc phải thả bà ra vì không khai thác được bất cứ thông tin gì. Trở về sau trận đòn roi, bà Lịch được tổ chức cho đi học lớp y tá để tiếp tục cống hiến.

Mùa thu năm 1969, cuộc chiến bước vào giai đoạn cam go, Đảng ủy xã Hoài Châu giao nhiệm vụ cho đội "Nữ quyết tử" do bà Lịch làm đội trưởng phải tiêu diệt tên ác ôn khét tiếng Võ Thân – xã phó an ninh. Phối hợp cùng hai đồng chí Mai và Hoa, đội đã vạch phương án dùng "mỹ nhân kế" để trừng trị hắn. Tuy nhiên, một sự cố ngoài ý muốn xảy ra khi quả lựu đạn tung vào bàn tiệc không nổ. Trong tình thế hiểm nghèo, bà Lịch đã dũng cảm nổ súng bắn trọng thương tên ác ôn để bảo vệ đồng đội rút lui. Trong cuộc truy đuổi gắt gao sau đó, bà bị bắn trúng đùi phải và rơi vào tay giặc một lần nữa. chúng đưa bà về bệnh viện dã chiến tại Quy Nhơn.

Biết bà là thủ lĩnh của đội nữ quyết tử, quân thù điên cuồng tra khảo, dụ dỗ nhằm tìm ra đầu não cách mạng. Đứng trước lằn ranh sinh tử, câu trả lời duy nhất của người con gái Hoài Châu vẫn là: "Tôi không biết gì hết". Để dằn mặt và triệt hạ ý chí của bà, lũ mặt người dạ thú đã đưa bà lên phòng mổ, lạnh lùng cưa chân trái của bà như cưa một khúc gỗ. Lần đầu tiên tỉnh dậy sau thuốc mê, bà bàng hoàng nhận ra bàn chân trái đã biến mất. Một tuần sau, khi vết thương còn rỉ máu, chúng lại đem bà ra xét hỏi và tiếp tục cưa chân lần thứ hai lên đến tận đầu gối. Chưa dừng lại ở sự tàn độc đó, đúng 7 ngày tiếp theo, trước sự kiên trung bất biến của người chiến sĩ, chúng nhẫn tâm cưa chân bà lần thứ ba, khiến chân trái vĩnh viễn đứt lìa khỏi thân thể. Ba lần bị cưa chân, ba lần chết đi sống lại với nỗi đau thấu tận tâm can, người con gái ấy không hề khóc lóc, rên rỉ mà còn hiên ngang làm thơ ngay trước mặt kẻ thù để khẳng định ý chí sắt đá của mình:

“Dù thân ta treo trên đôi nạng gỗ Dù đường đời gian khổ quá nhiều Tủi thân cho cảnh tiêu điều Cùng đôi nạng gỗ tôi dìu tiến lên Chân tôi bước, Đảng đứng bên Thề cùng Tổ quốc tiến lên không ngừng”

Xúc động trước tinh thần quả cảm vô song của người nữ y tá, đầu năm 1970, Đảng bộ Hoài Châu đã vạch ra một kế hoạch giải cứu táo bạo. Cơ sở cách mạng bí mật cho bà uống thuốc mê để giả chết tại nơi giam giữ. Tưởng bà đã tắt thở, địch lơ là cảnh giác, tạo cơ hội cho đồng đội cải trang lẻn vào, đặt bà vào quan tài rồi bí mật đưa thẳng về vùng căn cứ an toàn.

Trở về từ cõi chết, dù vết thương chưa lành hẳn và phải làm bạn với đôi nạng gỗ, bà Trần Thị Thanh Lịch lập tức xin tiếp tục hoạt động. Bà quả quyết: "Kẻ thù cưa chân thành ba khúc không cho tôi làm cách mạng, tôi càng phải hoạt động. Tôi sẽ làm việc gấp hai, gấp ba để chúng thấy không thể khuất phục được ý chí này". Thế là, hình ảnh người nữ y tá với một chân còn lại, thoăn thoắt di chuyển qua các hang đá, khe núi cứu chữa thương binh, mở lớp dạy chữ cho trẻ em và đào tạo hộ lý đã trở thành ngọn đuốc tinh thần cho cả chiến trường. Sự cống hiến bền bỉ ấy đã giúp bà vinh dự được Ban đại diện Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tuyên dương là "Chiến sĩ thi đua" toàn ngành dân y Khu V vào năm 1973.

Mùa xuân năm 1974, bà được điều động ra miền Bắc để chữa trị và học tập. Tại đây, câu chuyện đầy máu và nước mắt của bà đã làm lay động trái tim bạn bè quốc tế khi bà tham gia đoàn đại biểu thăm Berlin (Đức) và nhiều quốc gia để tố cáo tội ác chiến tranh. Cũng chính trên mảnh đất miền Bắc hòa bình, tại trại an dưỡng Sơn Tây, định mệnh đã mang đến cho bà một "món quà ân nghĩa" lớn nhất cuộc đời. Bà gặp ông Trần Việt Cường – một chiến sĩ an ninh vũ trang dũng cảm xứ Huế, người cũng mang trong mình vết đạn chiến tranh nơi lồng ngực. Cảm phục trước nghị lực phi thường và sự hy sinh cao cả của người con gái Bình Định, ông Cường đã vượt qua mọi sự e ngại của gia đình để tỏ tình chân thành: "Anh sẽ cưới em làm vợ". Đám cưới giản dị diễn ra vào năm 1975 trong niềm chúc phúc của những người đồng đội, mở ra một chương hạnh phúc ngọt ngào cho cuộc đời người nữ thương binh.

Sau ngày đất nước thống nhất, hai vợ chồng trở lại Bình Định sinh sống. Dù mang trên mình thương tật nặng nề cùng hàng loạt di chứng đau đớn từ đòn thù như cao huyết áp, khớp, rối loạn tuần hoàn não, bà Lịch vẫn kiên cường mưu sinh bằng đủ nghề, từ chăn nuôi, bán quán phở đến hăng hái tham gia công tác Hội Phụ nữ địa phương, gây quỹ giúp đỡ chị em nghèo. Sát cánh bên bà suốt mấy chục năm qua là người chồng thủy chung, tỉ mẩn chăm lo từng miếng ăn, giấc ngủ, viên thuốc cho vợ với tất cả sự trân trọng và tình yêu thương sâu sắc.

Những cống hiến trọn đời của bà đã được đền đáp xứng đáng bằng tấm Huân chương Kháng chiến hạng Nhì (năm 1988), Huy chương Vì sức khỏe nhân dân và danh hiệu "Phụ nữ hai giỏi" toàn quốc. Tấm gương của bà cũng đã đi vào những vần thơ đầy xúc động của đồng đội, sau này được nhạc sĩ Thanh Tùng phổ nhạc thành bài hát "Hương đất": “Về một người con gái/ Trung kiên đất Hoài Châu/ Ba lần giặc cưa chân... Trần Thanh Lịch chị ơi/ Tuổi xuân dâng đất nước/ Tình yêu cho quê hương”. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng câu chuyện về người con gái trên đôi nạng gỗ ấy vẫn mãi là một biểu tượng bất tử về lòng yêu nước, một minh chứng kiên hùng cho tinh thần "Tàn nhưng không phế" của người chiến sĩ Việt Nam.