TRẦN THỊ THÔNG – NGƯỜI TRỞ VỀ TỪ TRẬN MƯA BOM TRUÔNG BỒN

Năm 1965, khi tuổi đời còn rất trẻ, cô gái Trần Thị Thông rời quê hương Yên Thành, Nghệ An, tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong.

Đó là những năm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt. Máy bay Mỹ liên tục đánh phá miền Bắc nhằm ngăn chặn những tuyến giao thông vận chuyển người, vũ khí và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam.

Với những cô gái, chàng trai TNXP, nhiệm vụ rất rõ ràng:

Địch đánh đường thì ta sửa đường. Bom tạo hố thì ta lấp hố. Đường vừa bị phá, bằng mọi giá phải thông trở lại để những đoàn xe tiếp tục đi về phía Nam.

Trần Thị Thông được biên chế vào Đại đội 317 TNXP Nghệ An.

Từ cầu Cấm, rú Đụn đến nhiều trọng điểm bị máy bay Mỹ đánh phá, dấu chân của những TNXP trẻ tuổi cứ thế đi theo những con đường.

Rồi đơn vị của chị được điều đến Truông Bồn.

Truông Bồn nằm trên tuyến đường 15A qua Nghệ An. Trong chiến tranh, đây là một trong những vị trí giao thông đặc biệt quan trọng, nơi những đoàn xe vận chuyển hàng hóa, vũ khí và lực lượng đi qua để tiếp tục hành trình vào chiến trường miền Nam.

Vì vậy, máy bay Mỹ liên tục đánh phá khu vực này.

Bom vừa ngừng nổ, TNXP đã phải lao ra mặt đường.

Có khi một hố bom vừa được lấp xong thì trận bom khác lại đến.

Đường lại bị phá.

Và họ lại làm từ đầu.

Ban ngày san lấp hố bom, sửa đường.

Ban đêm, TNXP lại làm nhiệm vụ dẫn những đoàn xe vượt qua trọng điểm.

Đêm chiến tranh phải hạn chế ánh sáng. Xe không thể bật đèn như bình thường vì ánh sáng có thể trở thành mục tiêu cho máy bay địch.

Ban đầu, những TNXP nghĩ ra cách dùng bẹ chuối đặt trên đường để làm dấu cho lái xe.

Nhưng xe chạy qua vài lần, bẹ chuối nhanh chóng bị nghiền nát.

Cuối cùng, những người trẻ tuổi ấy nghĩ ra một cách khác.

Họ dùng chính cơ thể mình làm cọc tiêu.

Trong bóng tối, TNXP đứng dọc tuyến đường, có người mặc áo sáng màu hoặc di chuyển phía trước để chỉ hướng cho xe.

Một bên là những đoàn xe đang nối nhau đi về phía chiến trường.

Phía trên là máy bay địch có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Còn giữa con đường ấy là những chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi.

Họ được gọi bằng một cái tên rất đặc biệt:

“Những cọc tiêu sống.”

Trần Thị Thông sau đó trở thành Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, Đại đội 317.

Tiểu đội của chị được mọi người gọi là “Tiểu đội thép”, cũng có khi gọi là “Tiểu đội cảm tử”.

Không phải vì họ không biết sợ.

Mà bởi dù biết nơi mình đang đứng có thể bị ném bom bất cứ lúc nào, họ vẫn phải bám đường.

Bởi phía sau họ là những đoàn xe.

Và phía sau những đoàn xe ấy là chiến trường miền Nam đang chờ súng đạn, lương thực và lực lượng từ hậu phương.

Tháng 10 năm 1968, nhiều người trong tiểu đội đã sắp hoàn thành thời gian làm nhiệm vụ. Có người đã có giấy gọi đi học, có người đang mong ngày trở về với gia đình.

Chiến tranh tưởng như sắp cho những người trẻ ấy một khoảng nghỉ.

Nhưng trước khi rời đơn vị, họ vẫn còn một nhiệm vụ cuối cùng.

Đêm 30 rạng sáng 31/10/1968, đơn vị nhận được thông tin sẽ có một đoàn xe quân sự đi qua Truông Bồn.

Con đường phải được bảo đảm thông suốt trước khi trời sáng.

Tiểu đội của Trần Thị Thông lại ra mặt đường.

Trong bóng tối trước bình minh, những thanh niên tuổi đôi mươi tiếp tục công việc đã quá quen thuộc.

Cuốc.

Xẻng.

Đất đá.

Những hố bom.

Họ san lấp mặt đường để đoàn xe có thể vượt qua.

Công việc gần hoàn thành.

Nhưng khoảng 6 giờ 10 phút sáng, tiếng máy bay xuất hiện.

Một trận oanh tạc dữ dội bất ngờ trút xuống Truông Bồn.

Hàng loạt quả bom lao xuống khu vực những TNXP đang làm nhiệm vụ.

Mặt đất rung chuyển.

Khói, lửa và đất đá bao phủ cả trọng điểm.

Khi tiếng bom tạm ngừng, đồng đội lập tức lao đến tìm kiếm Tiểu đội 2.

Nhưng nơi những TNXP vừa làm việc chỉ còn đất đá bị cày xới.

Họ đào.

Đào bằng cuốc.

Đào bằng xẻng.

Có lúc bằng chính đôi tay.

Hy vọng tìm được đồng đội dù chỉ là một dấu hiệu nhỏ.

Và rồi giữa đất đá, họ phát hiện một vật nhô lên.

Đó là một phần khẩu súng của Trần Thị Thông.

Mọi người lập tức đào xuống.

Bên dưới lớp đất đá, nữ Tiểu đội trưởng vẫn còn sống.

Chị được đưa lên.

Nhưng phép màu ấy chỉ xảy ra với một người.

Mười ba đồng đội của chị đã nằm lại Truông Bồn.

Mười một nữ TNXP và hai nam TNXP.

Những người chỉ ít lâu trước còn cùng nhau cuốc đất, san đường, nói chuyện về ngày trở về.

Có người đã chuẩn bị đi học.

Có người mang trong mình những dự định của tuổi trẻ.

Nhưng buổi sáng 31/10/1968, tất cả dừng lại.

Trần Thị Thông trở thành người duy nhất của Tiểu đội 2 sống sót sau trận bom ấy.

Một người trở về.

Mười ba người ở lại.

Có lẽ không ai có thể thực sự hiểu hết cảm giác của người sống sót trong khoảnh khắc ấy.

Những người từng ăn cùng nhau.

Ngủ cùng một lán.

Cùng chạy ra mặt đường sau mỗi trận bom.

Cùng đứng làm “cọc tiêu sống”.

Cùng chia sẻ những ước mơ sau chiến tranh.

Bỗng nhiên chỉ còn lại trong ký ức của một người.

Chiến tranh kết thúc.

Những hố bom ở Truông Bồn dần được lấp lại.

Cây xanh mọc lên.

Những đoàn xe ngày nay có thể đi qua vùng đất ấy mà không còn phải tắt đèn, không còn cần những cô gái đứng bên đường làm “cọc tiêu sống”.

Nhưng đối với Trần Thị Thông, buổi sáng 31/10/1968 chưa bao giờ thực sự biến mất.

Nhiều năm sau, bà vẫn trở lại Truông Bồn.

Vẫn nhớ tên từng người đồng đội.

Vẫn kể lại câu chuyện về những người trẻ tuổi năm ấy.

Bởi bà hiểu rằng mình không chỉ là một người may mắn sống sót.

Bà còn là người giữ ký ức cho những đồng đội không thể trở về.

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, nữ Tiểu đội trưởng năm nào đã trở thành một người bà tuổi cao, lưng đã còng theo năm tháng.

Nhưng khi nhắc đến Truông Bồn, những ký ức của tuổi thanh xuân lại trở về.

Tuổi trẻ của bà và đồng đội không có những chuyến du lịch, những buổi vui chơi hay những lựa chọn bình yên như nhiều người trẻ hôm nay.

Tuổi hai mươi của họ có tiếng máy bay.

Có hố bom.

Có những đêm đứng bên đường dẫn xe.

Và có một niềm tin rất giản dị:

Đường phải thông để xe ra tiền tuyến.

Câu chuyện của cựu TNXP Trần Thị Thông vì thế không chỉ kể về một người sống sót kỳ diệu.

Đó còn là câu chuyện về cả một thế hệ.

Một thế hệ đã gửi tuổi thanh xuân trên những con đường chiến tranh.

Họ không trực tiếp cầm súng xung phong vào trận địa, nhưng mỗi hố bom được lấp, mỗi mét đường được sửa và mỗi đoàn xe vượt qua trọng điểm an toàn đều góp phần đưa sức người, sức của từ hậu phương đến tiền tuyến.

Trần Thị Thông đã trở về từ trận mưa bom Truông Bồn, nhưng 13 đồng đội của bà mãi mãi ở lại tuổi đôi mươi. Hơn nửa thế kỷ qua, người nữ Tiểu đội trưởng ấy vẫn mang theo ký ức về họ như một lời nhắc nhở với thế hệ hôm nay: có những con đường chúng ta đang bình yên đi qua đã từng được giữ bằng mồ hôi, máu và cả tuổi xuân của những người Thanh niên xung phong. Và chừng nào câu chuyện ấy còn được kể, những người trẻ năm xưa vẫn chưa bao giờ thực sự rời khỏi Truông Bồn.