TRẦN THỊ VIẾT – NGƯỜI MẸ ĐI QUA HƠN MỘT THẾ KỶ VỚI NỖI NHỚ CON

Trong lịch sử dân tộc, có những con người được nhớ đến bởi những chiến công trên chiến trường, nhưng cũng có những người chẳng trực tiếp cầm súng mà sự hy sinh của họ lại trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử. Đó là những người mẹ đã tiễn chồng, tiễn con ra trận và lặng lẽ chờ đợi trong những năm tháng chiến tranh.

Cuộc đời mẹ Trần Thị Viết kéo dài qua hơn một thế kỷ, chứng kiến những biến động lớn của đất nước. Nhưng điều khiến người đời nhớ đến mẹ không chỉ là tuổi thọ hiếm có, mà còn là sự hy sinh của một người mẹ có tám người con trai cùng tham gia kháng chiến và bảy người đã mãi mãi không trở về.

Mẹ Trần Thị Viết sinh năm 1892, quê và sinh sống tại vùng Tuyên Bình, nay thuộc huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An. Khi còn trẻ, mẹ lập gia đình và cùng chồng xây dựng cuộc sống tại vùng đất Đồng Tháp Mười.

Theo tư liệu ghi lại, năm 17 tuổi, mẹ theo chồng về quê ở làng Tuyên Bình. Cuộc sống gia đình gắn với một vùng đất còn nhiều khó khăn, nơi người dân phải dựa vào lao động và sự bền bỉ để vượt qua những thử thách của cuộc sống.

Mẹ có 10 người con, gồm 8 người con trai và 2 người con gái. Đó là một gia đình đông con như bao gia đình Việt Nam đầu thế kỷ XX. Có lẽ khi ấy, mẹ cũng chỉ mong các con lớn lên khỏe mạnh, có gia đình riêng và có một cuộc sống bình yên.

Chiến tranh đến với quê hương và cũng đến với chính mái nhà của mẹ. Những người con trai lần lượt trưởng thành rồi tham gia vào cuộc đấu tranh giải phóng đất nước.

Người con đầu của mẹ là Nguyễn Văn Liễng tham gia công tác công an xã từ năm 1952. Chỉ một năm sau, vào tháng 6/1953, anh đã hy sinh. Sự mất mát đầu tiên ấy mở ra một chuỗi những đau thương mà người mẹ phải mang theo trong suốt phần đời còn lại.

Sau người con đầu, những người con khác như Nguyễn Văn Anh, Nguyễn Văn Kiểng, Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn Văn Yến cũng tiếp tục tham gia kháng chiến. Họ đi theo con đường mà thế hệ thanh niên Việt Nam khi ấy đã lựa chọn: rời mái nhà để góp sức cho cuộc đấu tranh giành độc lập.

Có những người mẹ tiễn con một lần rồi may mắn được nhìn thấy con trở về. Nhưng với mẹ Trần Thị Viết, những lần tiễn đưa ấy ngày một nhiều hơn, trong khi số lần đoàn tụ lại ít dần.

Tháng 12 năm 1958, người con trai Nguyễn Văn Tạo, khi ấy là tiểu đội trưởng du kích xã, hy sinh ở tuổi 22. Một người con còn rất trẻ đã nằm lại khi cuộc đời phía trước vẫn còn dài.

Rồi những mất mát tiếp tục đến với mẹ.

Bảy người con trai lần lượt hy sinh trong những năm tháng chiến tranh. Mỗi người con là một phần máu thịt của mẹ, vì vậy mỗi lần nhận tin dữ cũng là một lần nỗi đau trong lòng mẹ thêm sâu.

Nhưng mẹ không vì thế mà ngăn cản những người con còn lại thực hiện nghĩa vụ với quê hương. Trong hoàn cảnh chiến tranh, tình mẫu tử và tình yêu đất nước dường như hòa vào nhau. Mẹ đau vì mất con, nhưng cũng hiểu rằng những người con của mình đang chiến đấu cho một ngày đất nước không còn tiếng súng.

Đó chính là vẻ đẹp vừa đau đớn vừa cao cả của những người mẹ Việt Nam trong chiến tranh.

Năm 1966, chồng mẹ qua đời. Sau những mất mát liên tiếp, mẹ xuống tóc quy y tại chùa Thanh Lập và lấy pháp danh Diệu Mãnh. Cuộc đời mẹ từ đó càng gắn với sự lặng lẽ và những ký ức về gia đình, về những người con đã ra đi.

Nhưng ngay cả khi tuổi đã cao, mẹ vẫn phải trải qua những thử thách khắc nghiệt. Có lần quân địch đến chùa bắt mẹ đưa đi giam giữ và tìm cách khai thác thông tin. Dù bị đánh đập, mẹ vẫn không tiết lộ điều chúng muốn biết và cũng không chấp nhận việc yêu cầu các con từ bỏ con đường cách mạng. Sau đó mẹ được trả tự do.

Nếu chiến sĩ ngoài mặt trận phải đối mặt với bom đạn thì những người mẹ ở hậu phương lại phải đối diện với một cuộc chiến khác: cuộc chiến với nỗi nhớ, sự chờ đợi và những mất mát không thể gọi tên.

Ngày 17 tháng 12 năm 1994, Mẹ Trần Thị Viết được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Đây là sự ghi nhận đối với những hy sinh to lớn của mẹ và gia đình trong sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do của đất nước.

Vì vậy, khi nhắc đến danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng, điều chúng ta cần nhìn thấy phía sau những dòng chữ trang trọng ấy chính là một cuộc đời bằng xương bằng thịt, một người phụ nữ đã phải chịu đựng những mất mát mà không gì có thể bù đắp.

Một điều đặc biệt khác khiến tên tuổi Mẹ Trần Thị Viết được nhiều người biết đến là tuổi thọ của mẹ.

Mẹ sinh năm 1892 và qua đời lúc 4 giờ 30 phút ngày 18 tháng 6 năm 2011, hưởng thọ 119 tuổi. Trong khoảng thời gian ấy, mẹ đã chứng kiến đất nước đi qua những biến chuyển lớn của lịch sử, từ thời kỳ thuộc địa, các cuộc kháng chiến cho đến ngày đất nước thống nhất và bước vào thời kỳ hòa bình.

Năm 2010, khi mẹ 118 tuổi, Sách Kỷ lục Việt Nam ghi nhận mẹ là người phụ nữ cao tuổi nhất Việt Nam tại thời điểm đó.

Thế nhưng, điều đáng nhớ ở tuổi 119 của mẹ không phải chỉ là một con số.

Đó là 119 năm của một cuộc đời đã chứng kiến quá nhiều đổi thay. Là hơn một thế kỷ của một người phụ nữ đi từ thời chiến sang thời bình, từ những năm tháng còn rất xa xôi đến một đất nước hoàn toàn khác.

Tháng 2 năm 2019, công trình Nhà tưởng niệm Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Viết được khánh thành tại xã Tuyên Bình Tây, huyện Vĩnh Hưng. Đây là nơi góp phần lưu giữ ký ức về cuộc đời và những đóng góp của mẹ đối với quê hương, đất nước.

Khi nhắc đến chiến tranh, người ta thường nhớ đến những trận đánh, những chiến dịch hay những người anh hùng ngoài mặt trận. Nhưng phía sau mỗi người lính luôn có một gia đình.

Ở đó có người mẹ chờ con.

Có người vợ đợi chồng.

Có những đứa trẻ lớn lên mà thiếu bóng cha.

Và có những mái nhà phải dựng thêm bàn thờ thay vì đón người thân trở về.

Mẹ Trần Thị Viết là hình ảnh tiêu biểu cho những người mẹ như thế. Mẹ không trực tiếp đứng giữa chiến trường, nhưng những người con của mẹ đã góp phần vào cuộc đấu tranh của dân tộc. Vì vậy, sự hy sinh của mẹ cũng cần được nhìn nhận như một phần của lịch sử.

Nhà thơ Tố Hữu từng viết:

“Có gì đẹp trên đời hơn thế

Người với người sống để yêu nhau.”
(Tố Hữu)

Tình yêu trong câu thơ ấy không chỉ là tình cảm giữa những con người với nhau, mà còn có thể được nhìn thấy trong tình yêu quê hương, tình đồng bào và tình mẫu tử. Với Mẹ Trần Thị Viết, tình yêu dành cho những người con đã trở thành một ký ức không bao giờ mất đi.