Nhà kiến thiết vĩ đại của triều Trần

Trần Thủ Độ và bản lĩnh định đoạt vận mệnh quốc gia

Cú xoay trục quyền lực lịch sử

Trần Thủ Độ sinh ra tại Thái Bình ngày nay, xuất thân từ một gia tộc làm nghề đánh cá có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh mẽ. Đầu thế kỷ XIII, nhà Lý suy yếu trầm trọng, triều chính hỗn loạn, gian thần thao túng và các thế lực địa phương nổi dậy khắp nơi. Nhận thấy nhà Lý đã cạn kiệt thiên mệnh và không còn đủ khả năng gánh vác vận mệnh đất nước, Trần Thủ Độ đã chủ động nhảy vào vòng xoáy chính trị.

Với tầm nhìn chiến lược sắc bén và sự quyết đoán đến tàn nhẫn, ông đã sắp xếp cuộc hôn nhân lịch sử giữa cháu mình là Trần Cảnh và Lý Chiêu Hoàng (vị nữ hoàng đầu tiên và duy nhất của nhà Lý). Đến cuối năm 1225 (đầu năm 1226), Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng, nhà Trần chính thức được thành lập. Cuộc chuyển giao quyền lực này diễn ra hòa bình, giúp đất nước tránh được một cuộc nội chiến đẫm máu trong lúc nguy cơ ngoại xâm đang cận kề.

Kiến thiết bộ máy và dẹp yên bờ cõi

Sau khi nhà Trần thành lập, Trần Thủ Độ giữ chức Thái sư, nắm toàn bộ quyền lực triều chính nhưng không xưng đế mà tận tụy phò trợ vua trẻ Trần Thái Tông. Ông đã thực hiện hàng loạt chính sách cải cách quan trọng:

• Củng cố bộ máy: Lựa chọn người tài, xây dựng hệ thống luật pháp chặt chẽ (bộ Quốc triều hình luật).

• Trấn áp phản loạn: Trực tiếp cầm quân dẹp tan các thế lực phong kiến phân tán, thu giang sơn về một mối.

• Xây dựng lực lượng: Chú trọng huấn luyện quân đội, tích trữ lương thảo, chuẩn bị cho những thử thách lớn của dân tộc.

Khí phách trong cuộc kháng chiến chống Mông Cổ (Năm 1258)

Năm 1258, đế chế Mông Cổ hùng mạnh tung 3 vạn quân do Ngột Lương Hợp Đái chỉ huy tràn sang xâm lược Đại Việt. Trước sức mạnh bão táp của kỵ binh giặc, quân ta thất lợi ở trận Bình Lệ Nguyên và phải chủ động rút khỏi Thăng Long.

Trong lúc vua Trần Thái Tông lo lắng, hoang mang và hỏi ý kiến về việc nên đánh hay hàng, Thái sư Trần Thủ Độ đã đưa ra câu nói bất hủ làm nức lòng quân dân:

"Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin Bệ hạ đừng lo!"

Lời khẳng định đanh thép đó đã xốc lại tinh thần toàn quân. Ngay sau đó, ông cùng vua Trần tổ chức cuộc phản công chiến lược ở Đông Bộ Đầu, đánh tan quân Mông Cổ, giải phóng kinh thành và giành thắng lợi hoàn toàn.

Trần Thủ Độ là một nhân vật lịch sử phức tạp và gây nhiều tranh cãi về phương pháp hành động, nhưng không ai có thể phủ nhận tài năng chính trị kiệt xuất và lòng yêu nước cháy dâng của ông. Sự quyết đoán của ông đã cứu đất nước khỏi thảm họa sụp đổ cuối thời Lý và khai sinh ra triều đại nhà Trần lừng lẫy — triều đại đã ba lần đại phá quân Nguyên - Mông, viết nên những trang sử vàng chói lọi nhất của dân tộc Việt Nam.