Trận Thủy Chiến Máu Và Lửa Trên Sông Lô (24/10/1947)
Trận Thủy Chiến Máu Và Lửa Trên Sông Lô (24/10/1947)
Thu Đông năm 1947, Thực dân Pháp mở Chiến dịch Lea đánh thẳng vào căn cứ địa Việt Bắc. Trong kế hoạch gọng kìm khổng lồ của Pháp, binh đoàn đường sông do Đại tá Communal chỉ huy có nhiệm vụ ngược dòng sông Hồng và sông Lô để tiến lên Tuyên Quang, Chiêm Hóa. Chúng muốn khép chặt gọng kìm phía Tây, hội quân với gọng kìm nhảy dù ở Bắc Kạn để khống chế và tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến của ta.
Tuy nhiên, đoạn sông Lô chảy qua địa phận huyện Đoan Hùng (Phú Thọ) — nơi dòng nước sông Chảy hòa vào sông Lô tạo nên những ghềnh đá gập ghềnh và lòng sông hẹp — đã được Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam chọn làm "bẫy sập" cho hạm đội Pháp.
Trận Đồ Bày Sẵn Bên Bờ Đoan Hùng
Để chuẩn bị cho trận đánh, pháo binh Việt Nam — lực lượng còn rất non trẻ lúc bấy giờ — cùng bộ đội chủ lực và dân quân du kích địa phương đã bố trí một trận địa phục kích hiểm hóc dọc bờ sông:
Súng pháo áp sát mặt nước: Ta đưa các khẩu sơn pháo 75mm và pháo cao xạ ra tận sát mép nước, ngụy trang cẩn thận dưới tán lá rừng. Lối đánh này gọi là "sơn pháo bắn gián tiếp/bắn thẳng" (đặt pháo cách mục tiêu chỉ vài trăm mét để bắn trực diện vào mạn tàu địch).
Mìn bẫy bơi thủy: Dưới lòng sông, dân quân dũng cảm thả các quả mìn tự chế, dùng bè gỗ ngụy trang để cản bước tiến của tàu chiến Pháp.
Cạm bẫy nghi binh: Trên bờ, nhân dân chất sẵn các đống củi khô, chuẩn bị phao bù nhìn để đánh lừa hỏa lực đối phương.
Diễn Biến Nảy Lửa Trưa Ngày 24 Tháng 10
Trưa ngày 24 tháng 10 năm 1947, mặt sông Lô gợn sóng dưới nắng thu. Đoàn tàu chiến Pháp gồm 5 chiếc (gồm các pháo hạm LCT và LCVP) nghênh ngang rẽ nước từ Tuyên Quang xuôi về hướng Đoan Hùng.
Nằm phục kích trong các lùm cây bên bờ, các chiến sĩ pháo thủ nín thở chờ đợi. Khi chiếc pháo hạm dẫn đầu của Pháp vừa lọt vào đúng tầm bắn hiệu quả tại khúc quanh Đoan Hùng, khẩu lệnh đanh thép vang lên: "BẮN!"
Cú đánh phủ đầu: Từ khúc ngoặt bờ sông, pháo binh ta đồng loạt nhả đạn. Những quả đạn sơn pháo lao thẳng vào mạn tàu giặc ở cự ly gần. Chiếc pháo hạm đi đầu trúng đạn ngay lập tức, khói đen bốc lên nghi ngút, chiếc tàu loạng choạng rồi đâm sầm vào gềnh đá.
Hỗn loạn trên sông: Đội hình tàu Pháp hoảng loạn, các tàu chiến phía sau nhả đạn liên hồi lên hai bên bờ để xua đuổi pháo binh ta. Tuy nhiên, các pháo thủ Việt Nam vẫn kiên cường bám bệ pháo, liên tiếp nạp đạn và bắn bồi.
Tàu địch bốc cháy: Thêm 2 chiếc pháo hạm khác bị trúng đạn nổ tung, lửa cháy ngút trời. Số lính Pháp sống sót hoảng sợ nhảy xuống sông bơi vào bờ, liền bị lực lượng bộ đội và du kích ẩn nấp trong rừng nổ súng tiêu diệt.
Chiến Thắng Bẻ Gãy "Gọng Kìm Phía Tây"
Trận phục kích sông Lô tại Đoan Hùng diễn ra vô cùng nhanh gọn và táo bạo:
Ta đánh chìm 2 tàu chiến, bắn cháy 2 chiếc khác, loại khỏi vòng chiến đấu hàng trăm tên địch.
Đoạn sông Lô trở thành nỗi kinh hoàng của thủy quân Pháp, buộc binh đoàn đường sông của chúng phải tháo chạy và hủy bỏ hoàn toàn ý đồ khép gọng kìm phía Tây.
Ý nghĩa lịch sử: Trận Đoan Hùng trên sông Lô năm 1947 không chỉ bẻ gãy gọng kìm nguy hiểm nhất của quân Pháp vào căn cứ Việt Bắc, mà còn ghi dấu chiến công đầu tiên của Pháo binh Quân đội Nhân dân Việt Nam. Chiến thắng này đã đi vào thơ ca, âm nhạc (như bản Trường ca Sông Lô của nhạc sĩ Văn Cao) như một biểu tượng bất tử cho chí khí quật cường của dân tộc.
