Trận Tốt Động – Chúc Động – năm 1426

Năm 1426, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đã bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Sau nhiều năm chiến đấu gian khổ, nghĩa quân Lam Sơn ngày càng lớn mạnh, giải phóng nhiều vùng đất rộng lớn, tiến ra Bắc để đánh đuổi quân Minh xâm lược.

Trước tình hình đó, quân Minh vô cùng lo lắng. Tướng Vương Thông được cử đem quân sang Đại Việt, đóng giữ thành Đông Quan, tức Hà Nội ngày nay, nhằm cứu vãn tình thế và tiêu diệt nghĩa quân.

Vương Thông cho rằng quân Lam Sơn tuy dũng cảm nhưng vẫn còn yếu hơn quân Minh về quân số và vũ khí. Hắn quyết định đưa quân ra ngoài thành, tổ chức một trận đánh lớn để giành lại thế chủ động.

Nhưng Vương Thông đã đánh giá thấp tài thao lược của nghĩa quân Lam Sơn.

Bấy giờ, các tướng lĩnh tài ba như Nguyễn Trãi, Đinh Lễ, Nguyễn Xí cùng nhiều tướng lĩnh khác đã góp sức xây dựng kế hoạch đánh giặc. Nghĩa quân chủ động bố trí lực lượng tại khu vực Tốt Động – Chúc Động, thuộc vùng Chương Mỹ, gần phía tây nam thành Đông Quan.

Địa hình nơi đây có nhiều đồng ruộng, ao đầm và đường đi nhỏ hẹp. Khi trời mưa, đường sá càng lầy lội, khó di chuyển. Đó chính là điều kiện thuận lợi để nghĩa quân thực hiện kế nghi binh, dụ địch vào trận địa mai phục.

Tháng 11 năm 1426, quân Minh tiến đến khu vực Tốt Động – Chúc Động. Chúng tưởng rằng nghĩa quân Lam Sơn đang yếu thế nên hùng hổ tiến sâu vào trận địa.

Đúng lúc quân địch lọt vào nơi phục kích, quân Lam Sơn bất ngờ đồng loạt tiến công từ nhiều phía. Tiếng trống trận vang dậy, tiếng hò reo của nghĩa quân làm rung chuyển cả vùng đồng ruộng.

Quân Minh rơi vào thế bị động. Đường đi lầy lội khiến đội hình của chúng rối loạn, không thể triển khai lực lượng như dự định. Nghĩa quân Lam Sơn tận dụng thời cơ, đánh mạnh vào đội hình địch, chia cắt các cánh quân và truy kích quyết liệt.

Nhiều tướng giặc bị tiêu diệt hoặc bắt sống. Quân Minh thua to, phải tháo chạy trong cảnh hỗn loạn. Kế hoạch tiến công nhằm tiêu diệt chủ lực Lam Sơn của Vương Thông hoàn toàn thất bại.

Chiến thắng Tốt Động – Chúc Động đã làm thay đổi cục diện cuộc khởi nghĩa. Quân Minh tổn thất nặng nề, lực lượng suy yếu, tinh thần sa sút. Nghĩa quân Lam Sơn giành được thế chủ động, tạo điều kiện thuận lợi để tiếp tục vây hãm thành Đông Quan và tiến tới giải phóng đất nước.

Chiến thắng ấy cũng cho thấy tài thao lược của các tướng lĩnh Lam Sơn: biết tận dụng địa hình, phán đoán ý đồ của địch, tổ chức mai phục và đánh đúng thời cơ.

Sau chiến thắng, Nguyễn Trãi đã ghi lại niềm tự hào về sức mạnh chính nghĩa và khí thế chiến đấu của nghĩa quân trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo, được công bố năm 1428, sau khi cuộc kháng chiến thắng lợi hoàn toàn.

Trận Tốt Động – Chúc Động năm 1426 là một trong những chiến thắng tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Chiến thắng khẳng định rằng, với lòng yêu nước, sự đoàn kết và trí tuệ quân sự, dân tộc Việt Nam có thể đánh bại những đội quân xâm lược mạnh hơn, từng bước giành lại độc lập, tự do cho Tổ quốc.

Từ chiến thắng ấy, hào khí Lam Sơn tiếp tục lan tỏa, đưa cuộc khởi nghĩa đến thắng lợi cuối cùng, mở ra một thời kỳ độc lập mới dưới triều đại Lê sơ.