Trần Văn Cang – Vị tướng kiên trung của khởi nghĩa Ba Đình

Trong dòng chảy lịch sử chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, phong trào Cần Vương đã chứng kiến biết bao tấm gương anh hùng xả thân vì độc lập dân tộc. Bên cạnh những thủ lĩnh nổi tiếng như Đinh Công Tráng, Phạm Bành, tên tuổi của Trần Văn Cang (trong một số tư liệu dân gian hay ghi chép địa phương thường bị đọc trệch hoặc nhầm sang Trần Văn Cam) nổi lên như một vị tướng chỉ huy tài ba, góp phần làm nên sức mạnh kiên cường của căn cứ Ba Đình lịch sử.

Sinh ra tại vùng đất Thanh Hóa giàu truyền thống yêu nước, Trần Văn Cang là một sĩ phu kiên định, sớm căm thù ách đô hộ bất công của thực dân Pháp. Khi vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương kêu gọi sĩ phu và nhân dân cả nước đứng lên giúp vua cứu nước, ông đã gạt bỏ lợi ích riêng, tích cực hưởng ứng và chiêu mộ nghĩa binh khắp vùng.

Khi Đinh Công Tráng và Phạm Bành chọn ba làng Mậu Thịịnh, Mỹ Khê, Thượng Thọ thuộc huyện Nga Sơn (Thanh Hóa) để xây dựng căn cứ Ba Đình, Trần Văn Cang được tin cậy giao phụ trách chỉ huy một trong những hướng phòng thủ quan trọng. Ông cùng các tướng lĩnh hướng dẫn nhân dân đào hào, đắp lũy bằng tre nứa và đất bùn – một hệ thống phòng thủ độc đáo có khả năng hấp thụ đạn pháo của kẻ thù.

Trong suốt chiến dịch Ba Đình diễn ra từ tháng 12 năm 1886 đến tháng 1 năm 1887, giặc Pháp tập trung hàng ngàn quân chính quy cùng hỏa lực đại bác hạng nặng hòng đè bẹp căn cứ. Tướng Trần Văn Cang cùng binh sĩ bám trụ kiên cường dưới mưa bom đạn lửa, tổ chức nhiều trận phản công bất ngờ làm thất bại đòn tấn công bộc phá của địch, gây cho chúng tổn thất nặng nề.

Trước nguy cơ bị vây hãm kéo dài và kiệt quệ lương thực, quân ta chủ động phá vòng vây rút lên căn cứ Mã Cao vào đêm 15 tháng 1 năm 1887 để bảo toàn lực lượng. Trong các cuộc truy kích khốc liệt sau đó của kẻ thù, Trần Văn Cang cùng nhiều chiến sĩ đã chiến đấu anh dũng đến hơi thở cuối cùng, giữ trọn khí tiết của người chí sĩ yêu nước.

Dù khởi nghĩa Ba Đình nói riêng và phong trào Cần Vương nói chung không thành công, nhưng tinh thần xả thân vì nước của Trần Văn Cang đã tô thắm thêm trang sử vàng chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.