TRẦN VĂN ĐỒ (1780 - 1860) - TIỀN GIANG NHÂN VẬT CHÍ

Trần Văn Đồ sinh năm 1780 tại thôn Tân Niên Đông, thuộc Kiến Hòa, huyện Kiến Khương, dinh Trường Đồn (nay thuộc xã Tân Đông, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang).

Ông là học trò của Kiến Hòa tiên sinh Phạm Đăng Long, từng lên Gia Định theo việc sách đèn để có kiến thức làm người, chứ không chủ trương lập thân bằng con đường khoa cử.

Theo tài liệu dân gian, ông đã được bà Nghè ở Gia Định gả cho gái cho. Được biết, bà Nghè tên thật là Nguyễn Thị Khánh - con gái của Vân trường hầu Nguyễn Cửu Vân, vốn là tướng của chúa Nguyễn, chỉ huy quân đội làm công tác an dân ở Nam bộ hồi đầu thế kỷ XVIII. Bà có chồng của bà làm thư ký trong chính quyền chúa Nguyễn ở Gia Định, nên được gọi là ông Nghè. Do đó, bà được người đương thời gọi là Bà Nghè hay Thị Nghè. Tên Thị Nghè hiện còn ở TP Hồ Chí Minh, đó là rạch Thị Nghè (rạch bắt nguồn từ rạch Nhiêu Lộc, đổ ra sông Sài Gòn); cầu Thị Nghè 1 nối đường Nguyễn Thị Minh Khai (quận 1) với đường Xô Viết Nghệ Tĩnh (quận Bình Thạnh), cầu Thị Nghè 2 nằm trên đường Nguyễn Hữu Cảnh nối quận 1 với quận Bình Thạnh.

Sau đó, người vợ của ông bạc phận, mất sớm; nên ít lâu sau, ông mới trở về Gò Công, xin cưới con gái của cụ Phạm Đăng Long - một nhân sĩ nổi tiếng ở trong vùng - là Phạm Thị Phụng. Được biết, Phạm Đăng Long có người con là Phạm Đăng Hưng, vốn được xem là bậc khai quốc công thần của nhà Nguyễn và là thông gia với vua Minh Mạng, cha vợ vua Thiệu Trị, ông ngoại vua Tự Đức; bà Phạm Thị Phụng là em của Phạm Đăng Hưng.

Ông là người có công trong việc lập làng Thuận Ngãi; cũng như xây chợ, đắp đường, bắc cầu, dựng đình ở đây; nên được nhân dân tôn làm Tiền hiền. Đương thời, ông giữ chức Thủ hạp (viên chức phụ trách việc lương tiền) huyện Kiến Hòa (Gò Công). Ông còn được vua Tự Đức phong tước “tử” vì có công giáo huấn Thái hậu Từ Dụ (hoàng mẫu của vua Tự Đức) khi còn nhỏ. Được biết, ông là dượng của bà Từ Dụ.

Tuy nhiên, điều đáng nói là ông đã tạo ra một gia đình mẫu mực và yêu nước: người con trai Trần Văn Phước là rễ của Trịnh Hoài Đức, một đại công thần của nhà Nguyễn, đồng thời, là danh nhân văn hóa dân tộc; hai người con trai Trần Văn Hiệp, Trần Văn Hội đều tham gia cuộc khởi nghĩa Trương Định, bị thực dân Pháp bắt năm 1864 và đày đi biệt xứ, mãi đến năm 1871, mới được thả ra; người con gái Trần Thị Sanh là phu nhân của Bình Tây đại tướng quân Trương Định, đã có những đóng góp quan trọng trong cuộc khởi nghĩa của chồng mình (xin xem thêm mục Trần Thị Sanh); cháu nội Trần Đình Thiều thi đỗ Tú tài, làm quan Hình bộ chủ sự dưới thời vua Tự Đức, sau đó, về hưu, sinh sống ở Gò Công, mở trường dạy học và tỏ thái độ bất hợp tác với chính quyền thực dân.

Ông mất năm 1860, thọ 80 tuổi. Mộ của ông tọa lạc tại khu phố 2, phường 5, thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang.