Trần Văn Giàu: Một nhân cách, một tài năng, một tinh thần phụng sự dân tộc

Lúc thực dân Pháp quay lại tái chiếm Nam bộ, tháng 11/1945, ông Trần Văn Giàu được lệnh ra chiến khu Việt Bắc. Trong hồi ký của mình, ông Giàu cho biết tâm trạng lúc ấy: “Nay lại xa nhà nữa, biết chừng nào mới sum họp được?

Chưa hết chiến tranh thì làm sao có sự sum họp mong đợi? Mà chiến tranh còn kéo dài tới bao lâu? Ai biết? Bổn phận làm trai, làm dân tôi làm được; giỏi - dở tùy đồng bào và lịch sử phán cho, không gì phải suy tư cho lắm, ít nhất cho tới nay. Còn bổn phận làm con, làm chồng thì tôi hoàn toàn không làm được gì” (Xưa & nay số tháng 11/2010).

Ra Bắc, Trần Văn Giàu được cử làm Tổng Giám đốc Nha Thông tin Việt Nam, theo Sắc lệnh số 34/SL của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ít lâu sau, do nguyện vọng của mình, ông được chuyển sang làm công tác giáo dục. Ông Giàu nhớ lại: “Vậy là từ năm 1951, tôi thực sự là nhà giáo, đánh dấu bước ngoặt thứ ba của đời tôi: lần này từ một cán bộ chính trị chuyển hẳn sang làm thầy giáo thật sự, làm giáo sư đại học”.

Có thể ghi thêm đôi dòng cụ thể để ta hình dung ra năm tháng ấy: 1951-1954, Phó Giám đốc kiêm giảng viên triết học tại Trường Dự bị đại học (sau chuyển sang Trường Sư phạm cao cấp) ở Thanh Hóa và Nghệ An. Tháng 11-1954, là Bí thư Đảng ủy đầu tiên của Trường Đại học Sư phạm văn khoa và Trường Đại học Sư phạm khoa học ở Hà Nội. Năm học 1955-1956, được Nhà nước phong hàm Giáo sư.

Có một điều kinh ngạc, đáng khâm phục là từ năm tháng ấy cho đến lúc nghỉ hưu, năm 1975, Trần Văn Giàu đã thể hiện một bút lực ghê gớm. Khó ai có thể sánh nổi với ông về những gì ông đã đọc đã viết ròng rã trong hàng chục năm trời.

Chỉ xin nêu một thông tin lý luận về một con người đã tận tụy cống hiến cho khoa học, nghiên cứu không mệt mỏi: Để thực hiện Thư mục Trần Văn Giàu, năm 1996 Trung tâm nghiên cứu Việt Nam - Đông Nam Á (Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam) đã thống kê, phân loại tác phẩm của Giáo sư Trần Văn Giàu thành các mục: Lịch sử; Văn học; Triết học tư tưởng; Văn hóa - xã hội; và nhiều tác phẩm về Văn hóa, lịch sử.

Chỉ cần nhìn bảng thống kê 20 trang “gạch đầu dòng” liệt kê tác phẩm thì hẳn mọi người đã choáng ngợp trước sức lao động bền bỉ của một bộ óc uyên thâm, siêu việt đã từng được tặng thưởng: Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Giải thưởng Hồ Chí Minh, Danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Danh hiệu Anh hùng Lao động, Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng...

Nhìn nhận vấn đề này, Giáo sư Vũ Khiêu đã phải thốt lên kinh ngạc: “Chỉ nói riêng về hoạt động sáng tạo của một trí thức Việt Nam trong lĩnh vực khoa học và xã hội và nhân văn, rất ít người có thể so sánh được với Giáo sư Trần Văn Giàu”; “Người ta thường nói về hiện tượng văn, triết, sử bất phân trong di sản trí tuệ Việt Nam và ở nhiều nước phương Đông.

Người ta thấy rõ điều này qua các tác phẩm của Giáo sư Trần Văn Giàu. Các tác phẩm về sử học của Giáo sư đều có sự hấp dẫn của văn và chiều sâu của triết. Ở Giáo sư trong văn có triết và trong triết có văn. Cả hai đều được lý giải vững vàng, gắn liền với sự chứng minh của sử học”.

https://cand.com.vn/Tro-chuyen-cuoi-thang/Dau-an-Tran-Van-Giau-Mot-nhan-cach-mot-tai-nang-mot-tinh-than-phung-su-dan-toc-i434163/